Bộ luật Lao động 2019 không cho người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng khi người lao động đang nghỉ hằng năm, nghỉ việc riêng, hoặc nghỉ trong những trường hợp khác đã được công ty đồng ý. Trong thời gian nghỉ việc đã được đồng ý, công ty cũng không được xử lý kỷ luật. Vì vậy, một thông báo chấm dứt gửi tới đúng lúc bạn đang nghỉ phép đã được duyệt có nguy cơ cao là trái luật.
Đây là nhóm bảo vệ ít người biết nhất, vì nó không gắn với hoàn cảnh đặc biệt như mang thai hay bệnh tật. Ai cũng có lúc nghỉ phép, nghỉ cưới, nghỉ tang, nghỉ không lương để lo việc gia đình. Và cũng có những công ty, vô tình hay cố ý, chọn đúng lúc đó để gửi thông báo, có khi qua thư điện tử hay tin nhắn. Bài này giải thích phạm vi của bảo vệ, những chỗ dễ tranh cãi về thời điểm, và cách hai bên nên xử lý.
Bảo vệ này tạm thời và ngắn. Hết thời gian nghỉ, công ty có thể thực hiện quyền của mình nếu có căn cứ, và người lao động vẫn có nghĩa vụ quay lại đúng ngày.
Những loại nghỉ nằm trong vùng bảo vệ
Luật dùng cụm "nghỉ hằng năm, nghỉ việc riêng và trường hợp nghỉ khác được người sử dụng lao động đồng ý". Đọc theo nghĩa thông thường, vùng bảo vệ gồm:
- Nghỉ hằng năm (phép năm). Theo Bộ luật Lao động 2019, người làm đủ 12 tháng có 12 ngày phép năm với điều kiện bình thường, nhiều hơn với công việc nặng nhọc, độc hại hoặc người chưa thành niên, người khuyết tật; thâm niên cũng làm tăng số ngày. Lịch nghỉ do công ty quy định sau khi tham khảo ý kiến người lao động.
- Nghỉ việc riêng có hưởng lương. Bộ luật cho nghỉ khi kết hôn, con kết hôn, khi cha mẹ, vợ chồng, con chết, với số ngày luật định, và người lao động phải thông báo cho công ty.
- Nghỉ không hưởng lương đã được đồng ý. Ví dụ nghỉ một tháng để chăm người thân ốm nặng, có văn bản đồng ý của công ty.
- Nghỉ khác theo thoả thuận. Nghỉ bù, nghỉ học tập ngắn hạn do công ty cử đi, nghỉ theo thoả ước lao động tập thể, nếu công ty đã đồng ý.
Không nằm trong vùng này là những ngày vắng mặt chưa được đồng ý, kể cả khi người lao động đã gửi đơn nhưng công ty chưa trả lời. Đó là lý do người lao động nên chờ có xác nhận rồi mới nghỉ, còn công ty nên trả lời đơn nghỉ trong thời gian hợp lý, không để treo. Nghỉ ốm có chỉ định của cơ sở y tế là một vùng bảo vệ riêng, mạnh hơn.
Thời điểm: gửi thông báo khi đang nghỉ, hay ngày chấm dứt rơi vào lúc đang nghỉ
Đây là chỗ hay tranh cãi nhất. Có ba kiểu tình huống. Kiểu thứ nhất, công ty gửi thông báo chấm dứt trong lúc người lao động đang nghỉ phép, và ngày chấm dứt cũng nằm trong thời gian nghỉ. Kiểu này rủi ro rất cao, vì cả hành vi thực hiện quyền lẫn kết quả đều rơi vào thời gian bị cấm.
Kiểu thứ hai, công ty gửi thông báo trong lúc người lao động đang nghỉ, nhưng ngày chấm dứt nằm sau khi họ đã quay lại, thời gian báo trước được tính đủ. Luật không nói thật rõ về trường hợp này. Một cách hiểu cho rằng việc gửi thông báo đã là thực hiện quyền đơn phương nên bị cấm; cách hiểu khác chỉ xét ngày chấm dứt. Vì chưa thống nhất, công ty an toàn nhất là chờ người lao động quay lại mới gửi thông báo.
Kiểu thứ ba, công ty đã gửi thông báo từ trước, sau đó người lao động xin nghỉ phép và được duyệt, rồi ngày chấm dứt rơi vào thời gian nghỉ. Đây là tình huống khá thường gặp khi người lao động muốn dùng nốt phép năm trước khi đi. Nếu công ty đồng ý cho nghỉ phép trong thời gian báo trước, hai bên nên ghi rõ thoả thuận về ngày chấm dứt để tránh hiểu lầm sau này.
Ở cả ba kiểu, một văn bản ghi rõ ngày gửi, ngày nhận và ngày chấm dứt là chứng cứ quan trọng nhất. Thông báo qua tin nhắn mạng xã hội không có ngày nhận rõ ràng dễ dẫn đến tranh cãi về việc người lao động biết khi nào.
Đang nghỉ thì công ty được làm gì, không được làm gì
Bảo vệ này chặn một số hành vi cụ thể, không đóng băng toàn bộ quan hệ lao động. Bảng sau giúp phân biệt:
| Hành vi của công ty khi người lao động đang nghỉ | Được hay không | Ghi chú |
|---|---|---|
| Gửi thông báo đơn phương chấm dứt theo căn cứ của công ty | Không nên, rủi ro cao | Chờ người lao động quay lại |
| Tổ chức họp xử lý kỷ luật, ra quyết định kỷ luật | Không | Thời gian nghỉ được đồng ý nằm trong vùng không xử lý kỷ luật |
| Lập biên bản ghi nhận vi phạm đã phát hiện | Được | Ghi nhận sự việc, chưa xử lý |
| Liên hệ hỏi thông tin công việc gấp | Được, ở mức hợp lý | Không buộc người lao động làm việc khi đang nghỉ |
| Huỷ ngang lịch nghỉ phép đã duyệt, gọi về làm | Chỉ khi người lao động đồng ý | Nếu đồng ý, nên ghi nhận và bố trí nghỉ bù |
| Thông báo không ký tiếp khi hợp đồng sắp hết hạn | Được | Hết hạn không phải đơn phương chấm dứt |
| Doanh nghiệp giải thể, chấm dứt hoạt động | Được | Hợp đồng chấm dứt theo luật, người lao động vẫn hưởng các khoản |
Với vi phạm được phát hiện trong lúc người lao động đang nghỉ, luật có cơ chế kéo dài thời hiệu kỷ luật khi cần. Công ty không mất quyền, chỉ phải chờ.
Người lao động nhận thông báo chấm dứt khi đang nghỉ: xử lý thế nào
Thông báo đến lúc bạn đang ở quê, đang đi du lịch hay đang lo việc tang thường gây sốc. Đừng phản ứng vội. Các bước gợi ý:
- Lưu lại thông báo: chụp màn hình thư, tin nhắn có hiện ngày giờ; nếu là giấy gửi về nhà, giữ phong bì có dấu bưu điện.
- Tìm lại bằng chứng lịch nghỉ đã được đồng ý: đơn có chữ ký duyệt, thư xác nhận, tin nhắn đồng ý của quản lý, hệ thống chấm công ghi phép.
- Trả lời bằng văn bản ngắn: bạn đang nghỉ theo lịch đã được duyệt từ ngày nào đến ngày nào, đề nghị công ty xem lại thông báo theo quy định không đơn phương chấm dứt trong thời gian nghỉ được đồng ý.
- Quay lại làm việc đúng ngày hết phép. Không kéo dài thời gian nghỉ vì giận, vì như vậy bạn tự chuyển mình sang vị thế vắng mặt không lý do.
- Nếu công ty giữ nguyên quyết định hoặc không cho vào làm, ghi lại sự việc, nhờ công đoàn cơ sở và cân nhắc hoà giải, khởi kiện.
Nên nhớ: bảo vệ này giúp bạn chống lại một thông báo trái thời điểm, nhưng không xoá căn cứ mà công ty đưa ra. Nếu căn cứ có thật, công ty có thể làm lại đúng thủ tục sau khi bạn quay về. Điều bạn giành được là thủ tục đúng, thời gian báo trước đủ, và cơ hội trao đổi.
Góc chủ doanh nghiệp: tránh lỗi thời điểm
Lỗi này thường không xuất phát từ ý xấu mà từ việc không ai kiểm tra lịch. Bộ phận nhân sự soạn thông báo theo kế hoạch tái cơ cấu hoặc theo kết quả đánh giá, gửi hàng loạt qua thư điện tử, và không ai để ý một người trong danh sách đang nghỉ phép tuần đó. Cách phòng đơn giản là đối chiếu lịch nghỉ đã duyệt trước khi phát hành bất kỳ thông báo chấm dứt nào.
Nếu đã lỡ gửi, cách sửa tốt nhất là gửi văn bản rút lại hoặc lùi thời điểm, nêu rõ thông báo mới sẽ được trao khi người lao động quay lại. Làm sớm, chi phí gần như bằng không. Để đến khi bị khởi kiện, công ty có thể phải đối mặt với các hậu quả của việc đơn phương chấm dứt trái luật, gồm nhận lại người lao động, trả lương, đóng bảo hiểm những ngày không được làm việc, cộng thêm bồi thường.
Một thói quen tốt nữa là không duyệt nghỉ phép bằng lời nói. Mọi lịch nghỉ nên có dấu vết, dù chỉ là một tin nhắn xác nhận. Dấu vết ấy bảo vệ cả công ty, vì nó cho thấy những ngày nào là nghỉ được đồng ý, ngày nào là vắng không phép, tránh cãi nhau về sau.
Ba ví dụ giả định để tự soi tình huống
Ví dụ một: thông báo đến giữa kỳ nghỉ. Anh Minh, nhân viên kinh doanh ở một công ty phân phối tại Nghệ An, được duyệt nghỉ phép năm sáu ngày. Ngày thứ ba, anh nhận thư điện tử thông báo chấm dứt hợp đồng vì "không hoàn thành chỉ tiêu", ngày chấm dứt ghi sau đó 30 ngày. Thông báo được gửi trong lúc anh đang nghỉ phép đã được đồng ý. Anh nên trả lời bằng văn bản, nêu lịch nghỉ đã duyệt, đề nghị công ty xem lại; đồng thời đối chiếu xem căn cứ không hoàn thành công việc có được đánh giá theo quy chế hay không.
Ví dụ hai: nghỉ tang chưa kịp có giấy. Chị Hoa nhận tin cha mất, nhắn quản lý rồi về quê ngay. Quản lý trả lời "chia buồn, em cứ lo việc nhà". Ba ngày sau, phòng nhân sự lập biên bản vắng mặt không phép. Tin nhắn trả lời của quản lý là bằng chứng công ty đã đồng ý; đây là nghỉ việc riêng có hưởng lương theo luật, không phải tự ý bỏ việc. Chị nên bổ sung giấy tờ khi quay lại để hồ sơ đầy đủ.
Ví dụ ba: phép năm chen vào thời gian báo trước. Anh Tuấn nộp đơn nghỉ việc, báo trước 45 ngày theo hợp đồng không xác định thời hạn, rồi xin dùng hết mười ngày phép còn lại trong thời gian đó và được đồng ý. Đây là người lao động tự chấm dứt, không phải công ty đơn phương, nên vùng bảo vệ không đặt ra. Hai bên chỉ cần ghi rõ ngày làm việc cuối cùng và ngày chấm dứt; phép năm nào chưa dùng hết thì công ty thanh toán bằng tiền.
Câu hỏi thường gặp
Nghỉ phép năm nhưng chưa được duyệt mà mình vẫn nghỉ thì có được bảo vệ không?
Không. Bảo vệ chỉ áp dụng cho thời gian nghỉ đã được công ty đồng ý. Nghỉ khi chưa được duyệt có thể bị coi là vắng mặt không lý do chính đáng. Hãy chờ xác nhận bằng văn bản hoặc tin nhắn rồi mới nghỉ.
Đang nghỉ không lương ba tháng được công ty đồng ý thì có bị cho nghỉ không?
Trong thời gian nghỉ đã được đồng ý, công ty không được đơn phương chấm dứt và không được xử lý kỷ luật. Hết thời gian đó, bạn cần quay lại đúng ngày; nếu không quay lại và không có lý do chính đáng, công ty có thể áp dụng các căn cứ khác.
Công ty gửi thông báo chấm dứt qua tin nhắn mạng xã hội khi mình đang nghỉ cưới thì sao?
Nghỉ kết hôn là nghỉ việc riêng có hưởng lương theo luật, nằm trong vùng bảo vệ. Hãy lưu tin nhắn, trả lời bằng văn bản đề nghị công ty xem lại, và quay lại làm đúng ngày. Hình thức tin nhắn cũng có thể gây tranh cãi về tính hợp lệ của thông báo.
Mình nghỉ phép trong thời gian báo trước nghỉ việc thì ngày cuối tính thế nào?
Khi bạn tự xin nghỉ và đã báo trước, việc dùng phép năm trong thời gian báo trước phụ thuộc thoả thuận với công ty. Hai bên nên ghi rõ ngày làm việc cuối cùng và ngày chấm dứt. Phép năm chưa nghỉ hết khi chấm dứt sẽ được thanh toán bằng tiền theo luật.
Đang nghỉ phép mà bị phát hiện vi phạm cũ thì công ty có kỷ luật ngay được không?
Không được xử lý trong lúc bạn đang nghỉ việc đã được đồng ý. Công ty có thể lập biên bản ghi nhận và chờ bạn quay lại để làm thủ tục kỷ luật đúng trình tự, trong thời hiệu và thời hiệu kéo dài nếu có.
Thông báo chấm dứt gửi lúc đang nghỉ nhưng ngày chấm dứt sau khi mình quay lại thì có hợp lệ không?
Luật chưa nói thật rõ trường hợp này và đang có hai cách hiểu. Bạn vẫn nên phản hồi bằng văn bản nêu rõ mình đang nghỉ khi nhận thông báo. Với công ty, cách an toàn là chờ người lao động quay lại mới gửi.