Bạn được trợ cấp thôi việc khi đã làm việc thường xuyên cho công ty từ đủ 12 tháng trở lên và hợp đồng chấm dứt vì một trong các lý do luật liệt kê: hết hạn, hoàn thành công việc, hai bên thoả thuận, người lao động nghỉ đúng luật, công ty đơn phương chấm dứt có căn cứ, công ty chấm dứt hoạt động, người lao động bị kết án tù hoặc qua đời. Mỗi năm làm việc được nửa tháng tiền lương.
Nhiều người nghĩ cứ "tự xin nghỉ" là mất trợ cấp, còn "bị cho nghỉ" là chắc có. Thực tế ngược lại khá thường: nghỉ đúng luật vẫn có trợ cấp, còn bị sa thải hay tự ý bỏ việc thì không. Bài soi lần lượt từng lý do theo Bộ luật Lao động 2019, chỉ ra trường hợp ngoại lệ và cách hỏi lại khi công ty từ chối. Phần thời gian và tiền lương để tính đã có bài riêng trong cùng chuyên mục.
Bảng đối chiếu lý do chấm dứt và trợ cấp thôi việc
Bảng tóm theo nhóm lý do chấm dứt hợp đồng trong Bộ luật Lao động 2019. Cột cuối là những chỗ hay hiểu nhầm cần soi thêm.
| Lý do chấm dứt | Trợ cấp thôi việc | Lưu ý |
|---|---|---|
| Hết hạn hợp đồng, không ký tiếp | Có | Trừ cán bộ công đoàn được kéo dài hợp đồng theo luật |
| Đã hoàn thành công việc theo hợp đồng | Có | Ít gặp, chủ yếu với hợp đồng theo dự án |
| Hai bên thoả thuận chấm dứt | Có | Khoản hỗ trợ thêm trong thoả thuận không thay thế trợ cấp, trừ khi ghi rõ đã bao gồm và đủ mức |
| Người lao động đơn phương chấm dứt đúng luật | Có | Phải báo trước đủ hoặc thuộc trường hợp không cần báo trước |
| Công ty đơn phương chấm dứt có căn cứ | Có | Trừ trường hợp người lao động tự ý bỏ việc từ năm ngày làm việc liên tục không lý do chính đáng |
| Công ty chấm dứt hoạt động, chủ là cá nhân qua đời | Có | Kể cả giải thể; phá sản thì khoản này được ưu tiên trong thứ tự thanh toán |
| Người lao động bị kết án tù không hưởng án treo, qua đời, mất tích theo tuyên bố của toà | Có | Trường hợp qua đời thì thân nhân nhận theo quy định về thừa kế |
| Cắt giảm vì cơ cấu, công nghệ, kinh tế, sáp nhập | Không, nhận trợ cấp mất việc làm | Khoản cao hơn, mỗi năm một tháng lương |
| Bị sa thải | Không | Nếu sa thải sai thì đã thành chấm dứt trái luật, hậu quả khác |
| Người lao động nghỉ trái luật | Không | Còn có thể phải bồi thường |
| Thử việc không đạt, người nước ngoài hết giấy phép lao động hoặc bị trục xuất | Không | Kết thúc thử việc không đạt không nằm trong nhóm lý do được trả |
Ngoài lý do chấm dứt, còn hai lớp lọc chung: phải đủ 12 tháng làm việc thường xuyên, và không thuộc trường hợp đã đủ điều kiện hưởng lương hưu. Đủ cả ba lớp thì mới đến bước tính tiền.
Tự xin nghỉ vẫn có trợ cấp nếu nghỉ đúng luật
Đây là chỗ hiểu nhầm phổ biến nhất. Người lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng, miễn là báo trước đủ thời hạn theo loại hợp đồng, hoặc thuộc nhóm được nghỉ không cần báo trước như không được trả lương đúng hạn, bị ngược đãi, bị quấy rối tình dục tại nơi làm việc, lao động nữ mang thai phải nghỉ theo chỉ định của cơ sở khám chữa bệnh. Nghỉ như vậy là nghỉ đúng luật, và trợ cấp thôi việc vẫn được tính như mọi trường hợp khác.
Ngược lại, nếu bạn nộp đơn rồi nghỉ ngay khi chưa hết thời hạn báo trước, không thuộc nhóm ngoại lệ, đó là nghỉ trái luật. Hậu quả không chỉ là mất trợ cấp thôi việc mà còn phải bồi thường nửa tháng lương và một khoản tương ứng những ngày báo trước còn thiếu, cộng hoàn chi phí đào tạo nếu có cam kết.
Vì thế, trước khi nghỉ, điều đáng làm nhất là ghi lại ngày nộp đơn và cách nộp: gửi thư điện tử, gửi bưu điện có báo phát, hoặc nộp tay có người nhận ký. Ngày nộp là mốc để đếm báo trước, và cũng là căn cứ chứng minh bạn đã nghỉ đúng luật nếu sau này công ty từ chối trợ cấp. Việc đếm ngày cụ thể có bài riêng ở chuyên mục mốc thời hạn lao động.
Những trường hợp chắc chắn không được trợ cấp thôi việc
Bị sa thải đúng luật. Sa thải là hình thức kỷ luật, khi công ty làm đủ căn cứ và trình tự thì người lao động không được trợ cấp thôi việc. Nếu sa thải sai căn cứ hoặc sai trình tự, việc chấm dứt bị coi là trái luật và người lao động có quyền đòi những khoản lớn hơn.
Tự ý bỏ việc từ năm ngày làm việc liên tục. Công ty có thể đơn phương chấm dứt vì lý do này, và luật loại trừ riêng trường hợp này khỏi trợ cấp thôi việc. Lý do chính đáng như ốm đau có xác nhận, thiên tai, người thân gặp nạn thì không tính là tự ý bỏ việc.
Đã đủ điều kiện hưởng lương hưu. Người vừa đủ tuổi nghỉ hưu vừa đủ thời gian đóng bảo hiểm xã hội để hưởng lương hưu thì không nhận trợ cấp thôi việc. Đủ tuổi mà chưa đủ năm đóng thì vẫn có thể được, chuyện này có bài riêng.
Chưa đủ 12 tháng làm việc thường xuyên. Dưới mốc này thì không có trợ cấp, dù lý do chấm dứt thuộc nhóm được trả. Mốc 12 tháng cộng cả thời gian thử việc và các hợp đồng nối tiếp với cùng công ty.
Toàn bộ thời gian đã có bảo hiểm thất nghiệp. Không phải bị từ chối, mà là phần thời gian để tính bị trừ hết, nên số tiền bằng không. Khoản bù cho bạn khi đó nằm ở trợ cấp thất nghiệp, nếu đủ điều kiện và nộp hồ sơ đúng hạn.
Khi công ty từ chối trả trợ cấp thôi việc: hỏi lại thế nào
Từ chối miệng thì khó xử lý. Đưa câu chuyện về giấy tờ là bước đầu để hai bên cùng nhìn một bộ dữ kiện.
- Xin công ty văn bản nêu lý do không trả, hoặc gửi thư hỏi lại và giữ câu trả lời; lý do phải gắn được với một trường hợp loại trừ cụ thể.
- Đối chiếu lý do đó với bảng ở trên: lý do chấm dứt nào, đã đủ 12 tháng chưa, có đủ điều kiện lương hưu không, phần thời gian nào đã đóng bảo hiểm thất nghiệp.
- Lấy bản xác nhận quá trình đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp của bạn qua ứng dụng hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội để biết chính xác số tháng đã đóng.
- Nếu vẫn bất đồng, đề nghị gặp trực tiếp có người thứ ba như đại diện công đoàn cơ sở; ghi lại nội dung buổi gặp.
- Hết đường thương lượng thì cân nhắc nhờ hoà giải viên lao động hoặc khởi kiện; chú ý thời hiệu yêu cầu giải quyết tranh chấp, có bài riêng về mốc thời hạn.
Không nên nghỉ ngang hay giữ lại tài sản của công ty để gây sức ép. Việc đó chỉ đẩy bạn vào thế sai, làm yếu đi chính yêu cầu chính đáng của mình.
Góc công ty: những câu nên trả lời trước khi người lao động hỏi
Chủ doanh nghiệp nhỏ thường không ác ý mà chỉ chưa biết. Có người nghĩ nhân viên tự xin nghỉ thì không phải trả gì, có người nghĩ đã đóng bảo hiểm đầy đủ là xong. Cả hai suy nghĩ đều có thể đúng một phần và sai một phần tuỳ trường hợp, nên cách an toàn là tính từng người theo đúng ba lớp: lý do chấm dứt, đủ 12 tháng, phần thời gian chưa có bảo hiểm thất nghiệp.
Khi trả lời người lao động, hãy đưa con số kèm căn cứ. Một câu "anh chị không thuộc diện" nghe như từ chối; một bảng ghi "làm từ tháng 5/2019, đóng bảo hiểm thất nghiệp từ tháng 7/2019, phần chưa đóng hai tháng, quy ra nửa năm, trợ cấp bằng một phần tư tháng lương" thì người ta tự kiểm được, và thường đồng ý.
Nếu công ty muốn trả cao hơn mức luật, ví dụ để cảm ơn người làm lâu năm, nên ghi rõ phần nào là trợ cấp theo luật, phần nào là hỗ trợ thêm. Tách như vậy giúp kế toán xử lý đúng chứng từ và thuế, đồng thời tránh tranh luận về sau.
Hộ kinh doanh và cửa hàng nhỏ cũng nằm trong phạm vi này. Ví dụ giả định: một tiệm bánh ở Cần Thơ có ba thợ làm theo hợp đồng lao động, chủ quyết định đóng cửa vì về quê. Đó là chấm dứt hoạt động của chủ sử dụng lao động, nên cả ba thợ đã làm đủ 12 tháng đều được xét trợ cấp thôi việc cho phần thời gian chưa có bảo hiểm thất nghiệp. Tính sẵn trước ngày đóng cửa thì chủ tiệm chủ động được tiền, thợ cũng yên tâm ra đi.
Các trường hợp ít gặp nhưng hay bị bỏ sót
Một số lý do chấm dứt ít xảy ra, nên cả hai phía hay quên rằng chúng vẫn kéo theo trợ cấp thôi việc.
- Người lao động qua đời: thân nhân được nhận các khoản công ty còn phải trả, trong đó có trợ cấp thôi việc nếu đủ điều kiện; giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế cần chuẩn bị.
- Chủ sử dụng lao động là cá nhân, như chủ hộ kinh doanh, qua đời và không có người tiếp tục: hợp đồng chấm dứt, người lao động vẫn có quyền đối với trợ cấp, đòi từ tài sản của người đã mất.
- Doanh nghiệp bị cơ quan đăng ký kinh doanh thông báo không có người đại diện theo pháp luật hoặc chấm dứt hoạt động: người lao động vẫn có quyền như khi công ty giải thể.
- Người lao động bị kết án tù không được hưởng án treo: hợp đồng chấm dứt, trợ cấp vẫn tính cho thời gian đã làm.
- Người lao động cao tuổi làm tiếp sau tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đủ điều kiện lương hưu: vẫn được xét trợ cấp như người khác.
Các trường hợp này thường có thêm vấn đề thừa kế, phá sản hoặc giải thể đi kèm. Khi số tiền đáng kể hoặc nhiều người cùng chờ nhận, nên hỏi người làm nghề để biết đúng nơi và đúng thứ tự yêu cầu.
Câu hỏi thường gặp
Tự nộp đơn nghỉ việc có được trợ cấp thôi việc không?
Có, nếu bạn nghỉ đúng luật: báo trước đủ thời hạn theo loại hợp đồng hoặc thuộc trường hợp được nghỉ không cần báo trước, đã làm từ đủ 12 tháng và còn phần thời gian chưa đóng bảo hiểm thất nghiệp để tính.
Bị sa thải có được trợ cấp thôi việc không?
Không, nếu việc sa thải đúng căn cứ và đúng trình tự. Nếu sa thải sai, việc chấm dứt bị coi là trái luật và bạn có quyền yêu cầu những khoản theo hậu quả của chấm dứt trái luật, thường lớn hơn trợ cấp thôi việc.
Hết hạn hợp đồng công ty không ký tiếp thì có trợ cấp không?
Có. Hết hạn hợp đồng là một trong những lý do chấm dứt được trả trợ cấp thôi việc, với điều kiện bạn đã làm việc thường xuyên từ đủ 12 tháng và còn phần thời gian chưa đóng bảo hiểm thất nghiệp.
Thoả thuận nghỉ việc có nhận được khoản hỗ trợ thì còn trợ cấp thôi việc không?
Trợ cấp thôi việc là khoản luật bắt buộc, khoản hỗ trợ là phần hai bên thoả thuận thêm. Nếu biên bản ghi khoản hỗ trợ đã bao gồm trợ cấp thì cần kiểm số tiền ít nhất bằng mức luật; không ghi rõ thì nên đề nghị tách riêng.
Người đã đủ tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đủ năm đóng bảo hiểm có được trợ cấp không?
Luật chỉ loại trừ người đã đủ điều kiện hưởng lương hưu. Đủ tuổi mà chưa đủ thời gian đóng bảo hiểm xã hội để hưởng lương hưu thì vẫn có thể được trợ cấp thôi việc; nên đối chiếu điều kiện lương hưu theo luật bảo hiểm xã hội hiện hành.
Công chức, viên chức nghỉ việc có tính trợ cấp theo Bộ luật Lao động không?
Không. Công chức, viên chức và quân nhân chịu điều chỉnh của luật riêng về chế độ thôi việc. Bài này chỉ áp dụng cho người làm theo hợp đồng lao động với doanh nghiệp, hộ kinh doanh, tổ chức, cá nhân thuê lao động.