Trợ cấp thôi việc chỉ không áp dụng cho người đã đủ điều kiện hưởng lương hưu, tức là vừa đủ tuổi vừa đủ thời gian đóng bảo hiểm xã hội theo luật. Nếu bạn đã đến tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đủ số năm đóng để nhận lương hưu, khi hợp đồng chấm dứt bạn vẫn có thể được trợ cấp thôi việc cho phần thời gian chưa có bảo hiểm thất nghiệp.
Nhóm này khá đông: người làm ở khu vực chưa đóng bảo hiểm nhiều năm, người đổi việc nhiều lần, lao động nữ từng nghỉ dài để chăm con. Bài giải thích cách xác định "đủ điều kiện hưởng lương hưu", tình huống công ty cho nghỉ khi đủ tuổi, người cao tuổi làm tiếp sau tuổi hưu, kèm ví dụ giả định. Tuổi nghỉ hưu và điều kiện lương hưu đều đang trong lộ trình thay đổi, nên kiểm lại mốc áp dụng cho năm sinh của bạn.
Hai điều kiện của lương hưu và vì sao chúng quyết định trợ cấp
Lương hưu theo luật bảo hiểm xã hội cần hai điều kiện cùng lúc: đủ tuổi nghỉ hưu và đủ thời gian đóng bảo hiểm xã hội tối thiểu. Luật Bảo hiểm xã hội 2024, có hiệu lực từ 1/7/2025, đã hạ mức thời gian đóng tối thiểu để hưởng lương hưu xuống 15 năm thay cho 20 năm trước đây; vẫn có những trường hợp riêng, nên bạn đối chiếu theo nghề và điều kiện làm việc của mình.
Bộ luật Lao động 2019 loại người "đủ điều kiện hưởng lương hưu" khỏi trợ cấp thôi việc, vì từ lúc nghỉ, thu nhập của họ đã có lương hưu bảo đảm. Người chỉ đủ tuổi nhưng chưa đủ năm đóng thì chưa có lương hưu, nên luật không loại họ. Với họ, trợ cấp thôi việc vẫn là khoản đỡ quan trọng.
Vì thế, câu hỏi đầu tiên khi một người lớn tuổi nghỉ việc không phải là "đã đến tuổi chưa", mà là "đã đủ điều kiện nhận lương hưu chưa". Trả lời câu này cần dữ liệu quá trình đóng bảo hiểm xã hội, tra được trên ứng dụng của ngành bảo hiểm xã hội hoặc xin xác nhận tại cơ quan bảo hiểm xã hội.
Đối chiếu nhanh theo tình huống
Bảng xếp các tình huống thường gặp với người lao động lớn tuổi khi hợp đồng chấm dứt.
| Tình huống | Trợ cấp thôi việc | Cần kiểm thêm |
|---|---|---|
| Đủ tuổi, đủ năm đóng, nghỉ để nhận lương hưu | Không | Thủ tục hưởng lương hưu, có bài riêng về trình tự |
| Đủ tuổi, chưa đủ năm đóng, hợp đồng chấm dứt | Có thể có | Thời gian chưa đóng bảo hiểm thất nghiệp, lý do chấm dứt |
| Chưa đủ tuổi, nghỉ đúng luật vì lý do khác | Có thể có | Như mọi người lao động khác |
| Đang hưởng lương hưu, làm tiếp rồi nghỉ | Thường không | Đã thuộc diện đủ điều kiện hưởng lương hưu |
| Nghỉ hưu trước tuổi do suy giảm khả năng lao động | Tuỳ trường hợp | Có đủ điều kiện hưởng lương hưu theo trường hợp đặc biệt không |
| Công ty cho nghỉ vì đủ tuổi nghỉ hưu | Có nếu chưa đủ điều kiện lương hưu | Công ty đã báo trước đủ theo loại hợp đồng chưa |
Tình huống người đang hưởng lương hưu làm tiếp và nghỉ là trường hợp hay gặp ở bảo vệ, kế toán, kỹ thuật viên lâu năm. Hợp đồng của họ thường là hợp đồng xác định thời hạn, ký nhiều lần; khi nghỉ, khoản cần quyết toán chủ yếu là lương và phép năm.
Khi công ty cho nghỉ vì đủ tuổi nghỉ hưu
Đây là một căn cứ đơn phương chấm dứt có trong luật. Bộ luật Lao động 2019 cho phép chủ sử dụng lao động đơn phương chấm dứt khi người lao động đủ tuổi nghỉ hưu, trừ khi hai bên có thoả thuận khác. Công ty không cần chứng minh thêm lý do nào khác.
Vẫn phải báo trước. Căn cứ này không nằm trong nhóm được chấm dứt không cần báo trước, nên công ty phải báo trước theo loại hợp đồng. Thiếu báo trước có thể thành chấm dứt trái luật ở phần thời hạn, với hậu quả riêng.
Vẫn phải xét trợ cấp. Nếu người lao động chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu, công ty phải tính trợ cấp thôi việc như mọi trường hợp đơn phương chấm dứt có căn cứ khác. Đừng mặc định "đến tuổi hưu thì không có trợ cấp".
Góc người lao động. Nhận thông báo, bạn tra ngay quá trình đóng bảo hiểm xã hội. Nếu còn thiếu ít năm, bạn có thể hỏi về các lựa chọn như đóng tự nguyện tiếp cho đủ, hoặc các chế độ khác theo luật bảo hiểm xã hội mới; quyết định này nên có tư vấn của cơ quan bảo hiểm xã hội.
Ví dụ giả định: một lao động nữ nghỉ khi đủ tuổi
Bà Hạnh, nhân vật giả định, làm tạp vụ cho một công ty ở Thanh Hoá. Công ty cho nghỉ khi bà đủ tuổi nghỉ hưu theo lộ trình áp dụng cho năm sinh của bà.
- Kiểm điều kiện lương hưu: bà có 12 năm đóng bảo hiểm xã hội vì nhiều năm trước làm ở nơi không đóng. Chưa đủ thời gian tối thiểu, nên chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu.
- Lý do chấm dứt: công ty đơn phương chấm dứt vì đủ tuổi nghỉ hưu, có báo trước. Đây là căn cứ thuộc nhóm được xét trợ cấp thôi việc.
- Thời gian làm việc cho công ty này: 9 năm 4 tháng, trong đó 7 năm 10 tháng đã đóng bảo hiểm thất nghiệp. Phần còn lại 1 năm 6 tháng.
- Quy đổi: 1 năm và 6 tháng lẻ; sáu tháng lẻ tính là nửa năm, nên thời gian để tính là 1,5 năm.
- Lương bình quân sáu tháng cuối theo hợp đồng: 6 triệu đồng. Trợ cấp thôi việc: 1,5 năm nhân nửa tháng lương, bằng 4,5 triệu đồng.
Ngoài khoản này, bà Hạnh cần tìm hiểu các lựa chọn về bảo hiểm xã hội cho phần năm đóng còn thiếu. Đó là quyết định lâu dài, ảnh hưởng thu nhập tuổi già, nên hỏi trực tiếp cơ quan bảo hiểm xã hội trước khi chọn.
Nếu công ty tính thời gian để tính bằng không với lý do bà đã đến tuổi nghỉ hưu, bà có thể đưa ra dữ liệu quá trình đóng bảo hiểm xã hội để chứng minh mình chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu, và đề nghị tính lại bằng văn bản.
Lộ trình tuổi nghỉ hưu và cách tra tuổi của mình
Bộ luật Lao động 2019 điều chỉnh tuổi nghỉ hưu tăng dần từ năm 2021. Trong điều kiện lao động bình thường, năm 2021 tuổi nghỉ hưu là đủ 60 tuổi 3 tháng với nam và đủ 55 tuổi 4 tháng với nữ; sau đó mỗi năm tăng thêm 3 tháng với nam, 4 tháng với nữ, cho tới khi nam đủ 62 tuổi vào năm 2028 và nữ đủ 60 tuổi vào năm 2035.
Người làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, làm việc ở vùng có điều kiện kinh tế xã hội đặc biệt khó khăn, hoặc bị suy giảm khả năng lao động có thể nghỉ hưu ở tuổi thấp hơn, tối đa không quá 5 tuổi. Một số người có trình độ chuyên môn, kỹ thuật cao có thể nghỉ hưu muộn hơn. Những trường hợp này có quy định riêng, cần giấy tờ chứng minh.
Cách nhanh nhất để biết tuổi nghỉ hưu của mình là tra theo bảng quy đổi tháng năm sinh do cơ quan nhà nước ban hành kèm văn bản hướng dẫn, hoặc hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội. Biết chính xác tháng đủ tuổi giúp bạn và công ty cùng chuẩn bị: công ty báo trước đúng hạn, bạn kịp gom giấy tờ và quyết định có làm tiếp hay không.
Người lao động cao tuổi làm tiếp sau tuổi hưu
Luật cho phép người đã qua tuổi nghỉ hưu tiếp tục làm việc theo thoả thuận, thường bằng hợp đồng xác định thời hạn và có thể ký nhiều lần. Nếu người đó đang hưởng lương hưu, khi hợp đồng kết thúc họ thuộc diện đã đủ điều kiện hưởng lương hưu, nên thường không có trợ cấp thôi việc.
Nếu người làm tiếp chưa đủ điều kiện lương hưu, chẳng hạn đang làm thêm để đóng cho đủ năm, thì khi chấm dứt vẫn phải xét trợ cấp như người khác. Đây là tình huống dễ bị bỏ sót, vì cả hai bên đều nghĩ "đã quá tuổi hưu thì thôi". Công ty nên ghi chú trong hồ sơ nhân sự người đó đã hưởng lương hưu hay chưa.
Phía công ty, khi sử dụng người cao tuổi còn cần lưu ý các quy định riêng về sức khoẻ, công việc không được bố trí, thời giờ làm việc. Những nội dung này thuộc chuyên mục khác; ở đây chỉ nhắc rằng tình trạng hưởng lương hưu là thông tin quyết định khi tính khoản trợ cấp lúc chấm dứt. Hỏi thẳng người lao động và xin bản sao quyết định hưởng lương hưu nếu có là cách đơn giản nhất để khỏi đoán.
Giấy tờ nên chuẩn bị trước khi nghỉ
Người sắp đến tuổi nghỉ hưu nên gom sớm những thứ sau, cả để tính trợ cấp lẫn để làm thủ tục bảo hiểm.
- Dữ liệu quá trình đóng bảo hiểm xã hội đầy đủ, kiểm xem có giai đoạn nào bị thiếu so với thời gian thực tế đã làm.
- Hợp đồng lao động, quyết định tuyển dụng ở công ty hiện tại, kể cả hợp đồng thử việc.
- Thông báo chấm dứt hợp đồng hoặc quyết định nghỉ, ghi rõ lý do và ngày.
- Bảng tính trợ cấp thôi việc của công ty, nếu chưa đủ điều kiện lương hưu.
- Giấy tờ tuỳ thân và giấy tờ về năm sinh để xác định tuổi nghỉ hưu theo lộ trình.
- Giấy tờ về điều kiện làm việc nặng nhọc, độc hại hoặc suy giảm khả năng lao động nếu có, vì có thể ảnh hưởng tuổi nghỉ hưu.
Nếu phát hiện công ty từng không đóng bảo hiểm cho một giai đoạn, nên đề nghị đóng bù trước khi nghỉ. Mỗi năm đóng thêm có thể quyết định bạn đủ hay chưa đủ điều kiện lương hưu.
Câu hỏi thường gặp
Đến tuổi nghỉ hưu thì có được trợ cấp thôi việc không?
Tuỳ bạn đã đủ điều kiện hưởng lương hưu chưa. Đủ tuổi và đủ thời gian đóng bảo hiểm xã hội để nhận lương hưu thì không có trợ cấp thôi việc. Đủ tuổi mà chưa đủ năm đóng thì vẫn có thể được trợ cấp cho phần thời gian chưa có bảo hiểm thất nghiệp.
Cần đóng bảo hiểm xã hội bao nhiêu năm để có lương hưu?
Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024 có hiệu lực từ 1/7/2025, thời gian đóng tối thiểu để hưởng lương hưu được hạ xuống 15 năm, thay cho 20 năm trước đây, với một số trường hợp riêng. Bạn nên đối chiếu với cơ quan bảo hiểm xã hội theo trường hợp cụ thể.
Công ty có được cho nghỉ khi đủ tuổi nghỉ hưu không?
Có. Bộ luật Lao động 2019 cho phép chủ sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng khi người lao động đủ tuổi nghỉ hưu, trừ khi có thoả thuận khác. Công ty vẫn phải báo trước theo loại hợp đồng và xét trợ cấp nếu bạn chưa đủ điều kiện lương hưu.
Đang hưởng lương hưu và đi làm tiếp, khi nghỉ có trợ cấp không?
Thường không, vì bạn đã thuộc diện đủ điều kiện hưởng lương hưu. Khi nghỉ, công ty vẫn phải thanh toán lương còn lại, tiền phép năm chưa nghỉ và các khoản khác theo hợp đồng.
Tuổi nghỉ hưu hiện nay là bao nhiêu?
Bộ luật Lao động 2019 đặt lộ trình tăng dần tuổi nghỉ hưu từ năm 2021, đến năm 2028 với nam là 62 tuổi và đến năm 2035 với nữ là 60 tuổi trong điều kiện lao động bình thường. Tuổi cụ thể của bạn phụ thuộc năm và tháng sinh.
Thiếu vài năm đóng bảo hiểm thì nên làm gì?
Có thể cân nhắc đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện tiếp cho đủ, đề nghị công ty đóng bù nếu từng bỏ sót, hoặc tìm hiểu các chế độ khác theo luật mới. Đây là quyết định lâu dài, nên hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội trước khi chọn.