Trợ cấp thôi việc là tiền công ty trả, tính cho phần thời gian làm việc chưa được bảo hiểm thất nghiệp che; trợ cấp thất nghiệp là tiền quỹ bảo hiểm thất nghiệp chi, tính cho thời gian đã đóng vào quỹ. Vì bù cho hai khoảng thời gian khác nhau, cùng một lần nghỉ việc bạn có thể nhận cả hai, nếu đủ điều kiện của từng khoản.
Hai cái tên nghe giống nhau nên người ta hay nghĩ nhận cái này thì mất cái kia, hoặc nghĩ công ty đã đóng bảo hiểm thì không phải trả gì. Bài so sánh hai khoản theo nguồn tiền, điều kiện, cách tính, nơi nhận, rồi chỉ ra những tình huống một người nhận được cả hai, chỉ một, hoặc không khoản nào. Phần trợ cấp thất nghiệp chỉ đi ở mức để khỏi nhầm; thủ tục nộp hồ sơ chi tiết đã có nhiều hướng dẫn riêng, và bảo hiểm thất nghiệp nay được điều chỉnh bởi Luật Việc làm bản mới, nên bạn đối chiếu văn bản hiện hành.
So sánh hai khoản trợ cấp
Bảng đặt hai khoản cạnh nhau theo những tiêu chí người lao động hay hỏi.
| Tiêu chí | Trợ cấp thôi việc | Trợ cấp thất nghiệp |
|---|---|---|
| Ai trả | Chủ sử dụng lao động | Quỹ bảo hiểm thất nghiệp, qua cơ quan bảo hiểm xã hội |
| Căn cứ pháp lý chính | Bộ luật Lao động 2019 | Luật về việc làm và bảo hiểm thất nghiệp hiện hành |
| Tính cho khoảng thời gian nào | Thời gian làm việc chưa tham gia bảo hiểm thất nghiệp | Thời gian đã đóng bảo hiểm thất nghiệp, chưa hưởng |
| Tiền lương làm căn cứ | Bình quân sáu tháng theo hợp đồng trước khi nghỉ | Bình quân tiền lương đóng bảo hiểm thất nghiệp theo quy định, có mức trần |
| Cách nhận | Công ty thanh toán khi chấm dứt hợp đồng | Người lao động tự nộp hồ sơ tại trung tâm dịch vụ việc làm trong thời hạn luật định |
| Trả một lần hay hằng tháng | Một lần | Hằng tháng, trong số tháng tương ứng với thời gian đã đóng |
| Điều kiện thêm | Đủ 12 tháng làm việc, lý do chấm dứt thuộc nhóm được trả | Đóng đủ thời gian tối thiểu theo luật, chưa có việc làm mới, nộp hồ sơ đúng hạn |
Bảng cho thấy hai khoản gần như không giẫm lên nhau. Chỗ chúng gặp nhau là phép trừ: tháng nào đã đóng bảo hiểm thất nghiệp thì không còn trong trợ cấp thôi việc, và chính tháng đó lại là căn cứ cho trợ cấp thất nghiệp.
Vì sao luật để hai khoản cùng tồn tại
Trợ cấp thôi việc có từ trước, khi chưa có bảo hiểm thất nghiệp. Mục đích là để người lao động có một khoản đệm khi mất việc, và gánh nặng đó đặt lên chính công ty đã sử dụng sức lao động của họ. Cách này có điểm yếu: công ty khó khăn, giải thể hoặc phá sản thì người lao động khó đòi, đúng lúc họ cần nhất.
Bảo hiểm thất nghiệp ra đời để chia sẻ rủi ro qua một quỹ chung. Người lao động và công ty cùng đóng hằng tháng, khi mất việc thì quỹ chi trả, kèm hỗ trợ tư vấn, giới thiệu việc làm và học nghề. Rủi ro không còn phụ thuộc vào tình trạng tài chính của một công ty riêng lẻ.
Khi chuyển từ cách cũ sang cách mới, luật không xoá trợ cấp thôi việc mà thu hẹp nó: khoảng thời gian nào đã có quỹ che thì công ty không phải trả nữa. Kết quả là với người vào làm gần đây và được đóng đủ, trợ cấp thôi việc rất nhỏ, còn trợ cấp thất nghiệp là khoản chính. Với người làm từ lâu, hai khoản cùng có giá trị đáng kể.
Bốn tình huống thường gặp
Nhận cả hai. Ví dụ giả định: bạn làm năm năm, ba tháng đầu thử việc chưa đóng bảo hiểm, hợp đồng hết hạn và công ty không ký tiếp. Công ty trả trợ cấp thôi việc cho ba tháng thử việc; bạn nộp hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp dựa trên thời gian đã đóng. Hai khoản không loại trừ nhau.
Chỉ nhận trợ cấp thất nghiệp. Toàn bộ thời gian làm việc đều đã đóng bảo hiểm thất nghiệp, nên phần tính trợ cấp thôi việc bằng không. Công ty không vi phạm gì khi không trả khoản thôi việc; bạn tập trung vào hồ sơ thất nghiệp.
Chỉ nhận trợ cấp thôi việc. Ví dụ: bạn làm lâu năm ở nơi chưa đóng bảo hiểm thất nghiệp cho một giai đoạn dài, nhưng thời gian đóng gần đây chưa đủ mức tối thiểu để hưởng trợ cấp thất nghiệp. Khi đó trợ cấp thôi việc là khoản chính, thời gian đã đóng bảo hiểm thất nghiệp được bảo lưu cho lần sau theo quy định.
Không khoản nào. Bạn nghỉ trái luật, chẳng hạn bỏ ngang không báo trước khi không thuộc trường hợp được miễn báo trước. Trái luật thì mất trợ cấp thôi việc, và theo quy định hiện hành cũng thường không đủ điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp. Đây là lý do nghỉ đúng luật quan trọng hơn nhiều người nghĩ.
Những hiểu nhầm hay gặp
Các câu dưới đây nghe ở cả người lao động lẫn chủ doanh nghiệp nhỏ. Mỗi câu đi kèm cách hiểu đúng.
- "Đã nhận trợ cấp thôi việc thì không được hưởng thất nghiệp": sai, hai khoản do hai nguồn chi trả, bù cho hai khoảng thời gian khác nhau.
- "Công ty đóng bảo hiểm đủ thì không phải trả gì khi nhân viên nghỉ": chưa chắc, thời gian thử việc và những tháng chưa đóng vẫn phải tính.
- "Trợ cấp thất nghiệp do công ty trả": sai, công ty chỉ đóng vào quỹ hằng tháng; khi bạn nghỉ, quỹ chi trả qua cơ quan bảo hiểm xã hội.
- "Tự nghỉ thì không được hưởng thất nghiệp": chưa chắc, nghỉ đúng luật vẫn có thể được hưởng nếu đủ các điều kiện khác.
- "Cứ nghỉ là được nhận thất nghiệp ngay": sai, phải nộp hồ sơ trong thời hạn luật định, chưa có việc làm mới, và được giải quyết theo trình tự.
- "Công ty trả trợ cấp thôi việc cao thì không cần lo hồ sơ thất nghiệp": sai, đó là hai việc độc lập; bỏ lỡ hạn nộp hồ sơ là mất quyền hưởng lần đó.
Nếu bạn chỉ nhớ một điều, hãy nhớ: hai khoản này cộng với nhau chứ không thay nhau. Việc của bạn là kiểm khoản thứ nhất với công ty và tự nộp hồ sơ khoản thứ hai.
Làm gì trong những ngày đầu sau khi nghỉ để không mất khoản nào
Thứ tự dưới đây giúp bạn không bỏ sót. Chi tiết từng thủ tục bảo hiểm và mốc thời hạn có ở các chuyên mục khác.
- Nhận quyết định chấm dứt hoặc biên bản thoả thuận, kiểm lý do chấm dứt ghi trong đó.
- Nhận bảng tính trợ cấp thôi việc hoặc mất việc làm của công ty, đối chiếu thời gian và lương căn cứ.
- Đề nghị công ty hoàn tất xác nhận thời gian đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và trả lại giấy tờ.
- Kiểm dữ liệu đóng bảo hiểm thất nghiệp của mình trên ứng dụng của ngành bảo hiểm xã hội.
- Nộp hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp tại trung tâm dịch vụ việc làm hoặc qua cổng dịch vụ công trong thời hạn luật định; ghi lại ngày nộp.
- Theo dõi lịch thông báo tìm việc hằng tháng theo yêu cầu của trung tâm để không bị tạm dừng hưởng.
Nếu công ty chậm trả trợ cấp thôi việc, đừng vì thế mà chờ, lỡ hạn nộp hồ sơ thất nghiệp. Hai việc chạy song song, việc này không phải đợi việc kia.
Lương đóng bảo hiểm thấp: khoản nào bị ảnh hưởng
Có nơi khai mức lương đóng bảo hiểm thấp hơn lương thật trong hợp đồng. Lúc đi làm, người lao động ít để ý vì khoản trích từ lương nhỏ hơn. Đến lúc nghỉ, hai khoản trợ cấp phản ứng khác nhau với chuyện này, và hiểu được sự khác nhau giúp bạn biết nên đòi gì, ở đâu.
Trợ cấp thôi việc tính trên lương theo hợp đồng, nên về nguyên tắc không bị kéo xuống bởi mức khai bảo hiểm thấp. Nếu công ty lấy mức lương đóng bảo hiểm để tính, bạn có căn cứ đề nghị tính lại theo hợp đồng và phiếu lương. Trợ cấp thất nghiệp thì khác: quỹ chi theo tiền lương đã đóng, nên mức hưởng hằng tháng của bạn thấp theo, và quỹ không bù phần chênh.
Phần thiệt ở trợ cấp thất nghiệp, cũng như ở lương hưu sau này, gắn với việc công ty đóng không đúng mức. Đây là vi phạm về bảo hiểm có chế tài riêng, người lao động có thể đề nghị công ty đóng bù hoặc phản ánh tới cơ quan bảo hiểm xã hội và thanh tra lao động. Phía công ty, khai đúng từ đầu luôn rẻ hơn phải truy đóng, chịu lãi chậm đóng và xử lý tranh chấp về sau.
Góc công ty: giải thích cho nhân viên trong buổi nói chuyện cuối
Nhiều thắc mắc sau khi nghỉ đến từ việc người lao động không được giải thích. Trong buổi trao đổi cuối, người phụ trách nhân sự hoặc chủ doanh nghiệp nhỏ nên nói rõ: khoản công ty trả là bao nhiêu, tính cho những tháng nào, còn những tháng đã đóng bảo hiểm thất nghiệp thì người lao động tự nộp hồ sơ để quỹ chi trả.
Công ty cũng nên hoàn tất phần việc của mình đúng hạn: báo giảm lao động, chốt quá trình đóng, trả giấy tờ. Chậm phần này có thể làm người lao động chậm nộp hồ sơ thất nghiệp, và khi đó trách nhiệm có thể quay lại phía công ty.
Một tờ giấy ghi hai dòng, "khoản công ty trả" và "khoản bạn tự nộp hồ sơ nhận từ quỹ", kèm nơi nộp và thời hạn, là việc nhỏ nhưng giảm hẳn số cuộc gọi hỏi lại sau này. Nó cũng giúp công ty tránh bị hiểu nhầm là đã "ăn bớt" tiền của người nghỉ. Với hộ kinh doanh không có người làm nhân sự, chủ tự viết tay tờ giấy này cũng đủ, miễn là đúng và rõ.
Câu hỏi thường gặp
Nhận trợ cấp thôi việc rồi có được hưởng trợ cấp thất nghiệp không?
Được, nếu bạn đủ điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp theo luật hiện hành. Trợ cấp thôi việc do công ty trả cho thời gian chưa có bảo hiểm thất nghiệp, còn trợ cấp thất nghiệp do quỹ chi cho thời gian đã đóng, nên hai khoản không loại trừ nhau.
Ai trả trợ cấp thất nghiệp?
Quỹ bảo hiểm thất nghiệp chi trả qua cơ quan bảo hiểm xã hội, sau khi trung tâm dịch vụ việc làm giải quyết hồ sơ. Công ty chỉ đóng vào quỹ hằng tháng trong thời gian bạn làm việc, không trực tiếp trả khoản này.
Toàn bộ thời gian đã đóng bảo hiểm thất nghiệp thì công ty có phải trả gì không?
Phần trợ cấp thôi việc lúc đó bằng không, nhưng công ty vẫn phải thanh toán lương còn lại, tiền phép năm chưa nghỉ và các khoản khác. Riêng trợ cấp mất việc làm có mức sàn, cần đối chiếu hướng dẫn hiện hành.
Nghỉ trái luật có được hưởng trợ cấp thất nghiệp không?
Theo quy định hiện hành, người lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng trái luật thường không đủ điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp, đồng thời mất trợ cấp thôi việc. Nên kiểm kỹ cách nghỉ trước khi nộp đơn.
Tiền lương để tính hai khoản có giống nhau không?
Không. Trợ cấp thôi việc tính trên lương bình quân sáu tháng theo hợp đồng; trợ cấp thất nghiệp tính trên bình quân tiền lương đóng bảo hiểm thất nghiệp theo quy định, có mức trần. Nếu công ty khai lương đóng thấp, khoản thất nghiệp của bạn cũng thấp theo.
Có phải chọn một trong hai khoản không?
Không cần chọn. Bạn được công ty trả trợ cấp thôi việc nếu đủ điều kiện, và tự nộp hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp nếu đủ điều kiện. Hai việc làm song song, không việc nào phải chờ việc nào.