Khi người lao động đủ tuổi nghỉ hưu theo Bộ luật Lao động 2019, công ty được đơn phương chấm dứt hợp đồng, trừ trường hợp hai bên có thoả thuận khác, và vẫn phải báo trước theo loại hợp đồng như các căn cứ thông thường. Nhưng "được" không có nghĩa là "phải": nhiều doanh nghiệp chọn ký tiếp với người lao động cao tuổi, và luật cho phép điều đó với một số quy tắc riêng.
Chuyện nghỉ hưu tưởng đơn giản nhưng có vài chỗ dễ vấp: tuổi nghỉ hưu đang tăng dần theo lộ trình, người đủ tuổi chưa chắc đã đủ điều kiện hưởng lương hưu, và trợ cấp thôi việc không phải ai cũng được. Bài này giúp cả người lao động lẫn chủ doanh nghiệp hình dung hai lựa chọn và chuẩn bị trước vài tháng.
Tuổi nghỉ hưu hiện nay được xác định thế nào
Bộ luật Lao động 2019 không giữ một con số cố định như trước mà đặt lộ trình tăng dần. Với người làm việc trong điều kiện lao động bình thường, tuổi nghỉ hưu tăng mỗi năm một ít cho tới khi đạt 62 tuổi với nam vào năm 2028 và 60 tuổi với nữ vào năm 2035. Vì vậy hai người sinh cách nhau vài tháng có thể có tuổi nghỉ hưu khác nhau.
Ngoài mức chung, luật cho phép một số nhóm nghỉ hưu ở tuổi thấp hơn, ví dụ người bị suy giảm khả năng lao động, người làm nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, người làm việc ở vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn. Một số nhóm khác có thể nghỉ hưu ở tuổi cao hơn. Bảng tuổi cụ thể theo tháng năm sinh nằm trong nghị định hướng dẫn; bạn nên tra bảng đó hoặc hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội thay vì tự tính nhẩm.
Doanh nghiệp nên lập danh sách người lao động sẽ đủ tuổi trong một hai năm tới, ghi rõ ngày đủ tuổi theo bảng. Việc này giúp chuẩn bị người thay, sắp xếp bàn giao, và tránh tình huống phát hiện ra người đã quá tuổi từ lâu mà hai bên không ai nói gì.
Hai lựa chọn khi người lao động đủ tuổi
Khi tới tuổi nghỉ hưu, công ty và người lao động có thể đi theo một trong hai hướng sau.
| Chấm dứt hợp đồng | Ký tiếp với người lao động cao tuổi | |
|---|---|---|
| Căn cứ | Đủ tuổi nghỉ hưu, nếu không có thoả thuận khác | Hai bên thoả thuận |
| Báo trước | Theo loại hợp đồng: 45 ngày, 30 ngày hoặc 3 ngày làm việc — đối chiếu văn bản hiện hành | Không áp dụng |
| Loại hợp đồng | Kết thúc hợp đồng hiện tại | Có thể giao kết nhiều lần hợp đồng xác định thời hạn |
| Thủ tục | Thông báo bằng văn bản, quyết toán, chốt bảo hiểm | Ký hợp đồng mới, điều chỉnh công việc phù hợp sức khoẻ |
| Bảo hiểm | Người đủ điều kiện làm thủ tục hưởng lương hưu | Người đang hưởng lương hưu vẫn đi làm thì cách đóng bảo hiểm khác người chưa hưởng — đối chiếu văn bản hiện hành |
Chữ "trừ trường hợp có thoả thuận khác" rất đáng để ý. Nếu hợp đồng hoặc thoả ước lao động tập thể có điều khoản cho người lao động làm tới một thời điểm cụ thể, công ty không thể dùng căn cứ đủ tuổi để chấm dứt sớm hơn thời điểm đó.
Đủ tuổi nhưng chưa đủ năm đóng bảo hiểm: chỗ hay bị bỏ quên
Đủ tuổi nghỉ hưu và đủ điều kiện hưởng lương hưu là hai chuyện khác nhau. Muốn có lương hưu hằng tháng, người lao động còn phải đóng bảo hiểm xã hội đủ số năm tối thiểu. Luật Bảo hiểm xã hội 2024, có hiệu lực từ 1/7/2025, đã hạ số năm đóng tối thiểu so với trước; điều kiện cụ thể cần đối chiếu với cơ quan bảo hiểm xã hội.
Chưa đủ năm đóng thì nên tính trước. Người còn thiếu một ít thời gian đóng có thể cân nhắc đề nghị công ty ký tiếp để đóng thêm, hoặc tìm hiểu các phương án đóng tiếp mà luật bảo hiểm cho phép. Quyết định này nên làm trước khi hợp đồng chấm dứt.
Trợ cấp thôi việc phụ thuộc vào chuyện này. Bộ luật Lao động 2019 loại trừ trợ cấp thôi việc với người đủ điều kiện hưởng lương hưu. Người đủ tuổi mà chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu vẫn có thể được trợ cấp thôi việc cho phần thời gian không đóng bảo hiểm thất nghiệp, nếu đủ các điều kiện khác.
Đừng tự kết luận theo lời đồn. Nhiều người nghe đồng nghiệp nói rồi tưởng mình đã đủ điều kiện. Hãy tra quá trình đóng trên ứng dụng của cơ quan bảo hiểm xã hội và hỏi trực tiếp nếu còn nghi ngờ.
Chuẩn bị cho ngày nghỉ hưu, từ phía doanh nghiệp
Doanh nghiệp nhỏ thường để chuyện này đến sát ngày mới xử lý. Một lộ trình vài tháng giúp mọi việc gọn hơn nhiều.
- Khoảng sáu tháng trước ngày đủ tuổi, gặp người lao động để hỏi nguyện vọng: nghỉ hẳn hay muốn làm tiếp.
- Cùng người lao động kiểm tra quá trình đóng bảo hiểm, xác định đã đủ điều kiện hưởng lương hưu hay chưa.
- Nếu nghỉ hẳn: lên kế hoạch bàn giao, chọn người kế nhiệm, thống nhất ngày làm việc cuối cùng.
- Nếu làm tiếp: soạn hợp đồng mới phù hợp với người lao động cao tuổi, xem lại công việc có cần điều chỉnh vì sức khoẻ không.
- Gửi văn bản báo trước đúng số ngày theo loại hợp đồng, tính sao cho ngày chấm dứt không sớm hơn ngày đủ tuổi; tới ngày thì ra thông báo chấm dứt.
- Quyết toán lương, phép năm chưa nghỉ, các khoản khác; hoàn tất hồ sơ bảo hiểm để người lao động làm thủ tục hưởng lương hưu.
Ngoài nghĩa vụ báo trước theo luật, trao đổi sớm hơn nhiều tháng có giá trị rất thực tế: người lao động cao tuổi thường gắn bó lâu, cần thời gian chuẩn bị tâm lý và tài chính. Một cuộc trò chuyện sớm làm cho buổi chia tay trở thành dịp ghi nhận, thay vì một tờ giấy đến bất ngờ.
Ký tiếp với người lao động cao tuổi: những điều cần biết
Bộ luật Lao động 2019 gọi người tiếp tục làm việc sau tuổi nghỉ hưu là người lao động cao tuổi. Hai bên có thể thoả thuận giao kết nhiều lần hợp đồng xác định thời hạn, không bị giới hạn số lần ký như với người lao động thông thường. Điều này giúp linh hoạt: ký từng năm, xem sức khoẻ và nhu cầu rồi quyết định tiếp.
Luật cũng đặt ra một số bảo vệ cho người lao động cao tuổi: được thoả thuận rút ngắn thời giờ làm việc hoặc làm không trọn thời gian, hạn chế bố trí làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm có ảnh hưởng xấu tới sức khoẻ, trừ khi bảo đảm điều kiện an toàn. Doanh nghiệp có trách nhiệm quan tâm chăm sóc sức khoẻ của người lao động cao tuổi tại nơi làm việc.
Nếu người lao động đang hưởng lương hưu mà vẫn đi làm, ngoài tiền lương theo hợp đồng họ vẫn nhận lương hưu. Cách đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc cho người đang hưởng lương hưu có thay đổi theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024; doanh nghiệp nên đối chiếu quy định hiện hành để tránh đóng thừa hoặc thiếu.
Ví dụ giả định: hai người cùng đủ tuổi trong một năm
Ví dụ giả định: một xưởng cơ khí nhỏ ở Hải Phòng có hai người sẽ đủ tuổi nghỉ hưu trong cùng năm. Anh A làm thợ tiện từ khi xưởng mới mở, đóng bảo hiểm đều đặn suốt hơn hai mươi năm, đã đủ điều kiện hưởng lương hưu. Chị B vào làm muộn, trước đó buôn bán tự do, mới đóng bảo hiểm chưa đủ số năm tối thiểu.
Với anh A, chủ xưởng và anh trao đổi từ đầu năm. Anh muốn nghỉ hẳn để về quê. Hai bên thống nhất ngày làm việc cuối cùng, anh dành hai tháng cuối kèm một thợ trẻ. Khi chấm dứt, anh không có trợ cấp thôi việc vì đã đủ điều kiện hưởng lương hưu, nhưng được thanh toán đầy đủ lương, tiền phép năm chưa nghỉ và được xưởng chốt hồ sơ bảo hiểm sớm để làm thủ tục lương hưu.
Với chị B, câu chuyện khác hẳn. Nếu xưởng chấm dứt đúng ngày đủ tuổi, chị không có lương hưu hằng tháng. Chị đề nghị được ký tiếp để đóng thêm thời gian bảo hiểm, nhận làm công việc kiểm hàng nhẹ hơn. Xưởng đồng ý ký hợp đồng xác định thời hạn một năm, xem xét gia hạn từng năm. Nếu xưởng không có nhu cầu giữ chị, khi chấm dứt chị có thể được trợ cấp thôi việc cho phần thời gian chưa đóng bảo hiểm thất nghiệp và nên tìm hiểu các phương án đóng tiếp bảo hiểm theo luật.
Hai trường hợp cùng một căn cứ pháp lý nhưng cách xử lý tốt nhất lại khác nhau. Điểm chung là cả hai đều được bàn từ sớm, không ai bị bất ngờ vào ngày cuối.
Góc người lao động: nên nói gì với công ty
Nếu bạn muốn làm tiếp, đừng đợi công ty hỏi. Hãy nêu nguyện vọng sớm, kèm đề xuất cụ thể: làm toàn thời gian hay bán thời gian, giữ vị trí cũ hay chuyển sang vai trò kèm cặp người mới. Một đề xuất rõ ràng dễ được chấp nhận hơn một câu hỏi chung chung "em có được làm tiếp không".
Nếu bạn muốn nghỉ hẳn, hãy hỏi công ty về lịch quyết toán và các giấy tờ cần chuẩn bị để làm thủ tục hưởng lương hưu. Tự giữ một bản sao hợp đồng, các quyết định tăng lương, và kiểm tra quá trình đóng bảo hiểm trước ngày nghỉ.
Nếu công ty báo chấm dứt sớm hơn ngày bạn đủ tuổi theo bảng lộ trình, hoặc dùng lý do tuổi tác để cho nghỉ khi bạn chưa tới tuổi, đó không còn là căn cứ đủ tuổi nghỉ hưu. Hãy hỏi lại bằng văn bản căn cứ cụ thể. Trường hợp không thống nhất được, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn (aicovan.com) hoặc nhờ hoà giải viên lao động trước khi tính đến các bước xa hơn.
Một điều nhỏ nhưng hay bị quên: trước ngày cuối, hãy xin công ty bản sao các tài liệu liên quan tới quá trình làm việc của bạn nếu bạn cần, ví dụ quyết định tăng lương, xác nhận chức danh. Bộ luật Lao động 2019 cho người lao động quyền yêu cầu các bản sao này khi chấm dứt hợp đồng, và chi phí sao, gửi do công ty chịu. Sau khi đã nghỉ vài năm, tìm lại những giấy tờ đó khó hơn nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Đủ tuổi nghỉ hưu công ty có phải báo trước khi chấm dứt hợp đồng không?
Có. Bộ luật Lao động 2019 chỉ miễn báo trước cho trường hợp không có mặt sau tạm hoãn và tự ý bỏ việc 5 ngày liên tục. Với căn cứ đủ tuổi nghỉ hưu, công ty báo trước theo loại hợp đồng và thông báo chấm dứt bằng văn bản.
Đủ tuổi nghỉ hưu có được trợ cấp thôi việc không?
Người đủ điều kiện hưởng lương hưu thì không được trợ cấp thôi việc. Người đủ tuổi nhưng chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu có thể vẫn được trợ cấp cho phần thời gian chưa đóng bảo hiểm thất nghiệp nếu đủ các điều kiện khác.
Sau tuổi nghỉ hưu có được ký hợp đồng lao động không?
Có. Người lao động cao tuổi có thể thoả thuận giao kết nhiều lần hợp đồng xác định thời hạn với công ty. Công việc nên phù hợp với sức khoẻ và luật hạn chế bố trí công việc nặng nhọc, độc hại.
Tuổi nghỉ hưu năm nay của nam và nữ là bao nhiêu?
Tuổi nghỉ hưu đang tăng dần theo lộ trình của Bộ luật Lao động 2019, đạt 62 với nam vào năm 2028 và 60 với nữ vào năm 2035. Tuổi cụ thể theo tháng năm sinh nên tra bảng trong văn bản hướng dẫn hiện hành.
Đang hưởng lương hưu mà đi làm tiếp thì có nhận cả hai không?
Có. Người đang hưởng lương hưu đi làm theo hợp đồng lao động vẫn nhận lương hưu cùng tiền lương. Cách đóng bảo hiểm cho người này có quy định riêng theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, nên đối chiếu văn bản hiện hành.
Công ty nói đã đến tuổi nhưng mình chưa đủ tuổi theo lộ trình thì sao?
Khi đó căn cứ đủ tuổi nghỉ hưu không đứng được. Bạn nên đề nghị công ty nêu căn cứ bằng văn bản, đối chiếu bảng tuổi theo tháng năm sinh, và trao đổi lại trước khi ký bất kỳ giấy tờ nào.