Theo Bộ luật Lao động 2019, trong 15 ngày kể từ ngày hết thời hạn tạm hoãn hợp đồng, người lao động phải có mặt tại nơi làm việc và công ty phải nhận họ trở lại nếu hợp đồng còn thời hạn, trừ khi hai bên thoả thuận khác. Người lao động không có mặt sau thời hạn đó là một trong những căn cứ để công ty đơn phương chấm dứt hợp đồng mà không phải báo trước.
Tình huống này hay gặp với người đi nghĩa vụ quân sự, lao động nữ mang thai tạm hoãn theo chỉ định của bác sĩ, hoặc người xin tạm hoãn vì việc riêng có thoả thuận. Thời gian vắng mặt dài, liên lạc thưa dần, đến lúc hết hạn thì mỗi bên một cách hiểu. Bài này giải thích hai nghĩa vụ song song của hai phía và cách xử lý cho rõ ràng.
Những trường hợp được tạm hoãn hợp đồng
Tạm hoãn khác chấm dứt: hợp đồng vẫn còn, chỉ tạm ngừng thực hiện. Trong thời gian tạm hoãn, người lao động thường không được trả lương và không phải đi làm, trừ khi hai bên có thoả thuận khác. Bộ luật Lao động 2019 liệt kê các trường hợp chính như sau.
- Người lao động thực hiện nghĩa vụ quân sự, nghĩa vụ tham gia dân quân tự vệ.
- Người lao động bị tạm giữ, tạm giam theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự.
- Người lao động phải chấp hành quyết định áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng, đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc.
- Lao động nữ mang thai tạm hoãn theo xác nhận của cơ sở khám chữa bệnh có thẩm quyền về việc tiếp tục làm việc sẽ ảnh hưởng xấu tới thai nhi.
- Người lao động được bổ nhiệm làm người quản lý ở một số loại doanh nghiệp nhà nước theo luật định, hoặc được uỷ quyền đại diện phần vốn nhà nước.
- Các trường hợp khác do hai bên thoả thuận, ví dụ đi học dài hạn, chăm người thân, việc gia đình.
Mỗi trường hợp có cách xác định thời hạn tạm hoãn khác nhau. Với nghĩa vụ quân sự, thời hạn gắn với thời gian phục vụ thực tế. Với thoả thuận, thời hạn là con số hai bên ghi trong văn bản. Không ghi rõ ngày kết thúc là nguồn gốc của rất nhiều tranh cãi về sau.
Mốc 15 ngày: nghĩa vụ của cả hai bên
Mốc 15 ngày kể từ ngày hết thời hạn tạm hoãn ràng buộc cả hai phía. Người lao động phải có mặt tại nơi làm việc trong khoảng đó. Công ty phải nhận người lao động trở lại làm công việc theo hợp đồng đã giao kết nếu hợp đồng còn thời hạn. Luật cho phép hai bên thoả thuận khác, ví dụ lùi ngày quay lại vì người lao động cần thêm thời gian ổn định chỗ ở, hoặc chuyển sang vị trí khác vì vị trí cũ đã thay đổi.
Chữ "phải nhận lại" thường bị xem nhẹ. Nhiều chủ doanh nghiệp nghĩ người đi nghĩa vụ hai năm đương nhiên mất chỗ. Không phải vậy: nếu hợp đồng còn thời hạn, ví dụ hợp đồng không xác định thời hạn, người đó có quyền quay lại. Từ chối nhận lại mà không có căn cứ khác là chấm dứt trái luật.
Ngược lại, chữ "phải có mặt" cũng ràng buộc người lao động. Hết tạm hoãn rồi mà im lặng, không liên lạc, không đến, thì sau 15 ngày công ty có quyền chấm dứt. Luật không bắt công ty phải báo trước trong trường hợp này, nhưng vẫn phải thông báo bằng văn bản về việc chấm dứt hợp đồng.
Cách công ty nên làm khi người lao động chưa quay lại
Không báo trước không có nghĩa là im lặng rồi gạch tên. Trình tự dưới đây giúp tránh trường hợp chấm dứt nhầm một người có lý do chính đáng.
- Trước khi hết thời hạn tạm hoãn khoảng vài tuần, gửi tin nhắn, thư hoặc gọi điện nhắc ngày quay lại và hỏi người lao động dự định thế nào.
- Ghi lại mọi lần liên lạc: ngày giờ, kênh, nội dung, có phản hồi hay không.
- Nếu người lao động xin lùi ngày, cân nhắc và trả lời bằng văn bản; đồng ý thì ghi rõ ngày mới — đó là "thoả thuận khác" mà luật cho phép.
- Hết 15 ngày mà không có mặt, không liên lạc được, gửi thông báo tới địa chỉ cư trú và các kênh đã dùng, đề nghị người lao động liên hệ trong một thời gian hợp lý.
- Nếu vẫn không có phản hồi, ra văn bản thông báo chấm dứt hợp đồng, nêu căn cứ không có mặt sau thời hạn tạm hoãn.
- Quyết toán các khoản còn nợ và chốt thời gian đóng bảo hiểm theo trách nhiệm khi chấm dứt hợp đồng.
Bước thứ tư không phải luật bắt buộc, nhưng là cách thận trọng. Người đi nghĩa vụ về có thể đổi số điện thoại, người mẹ sau sinh có thể gặp biến chứng. Một lá thư gửi tới địa chỉ cư trú cho thấy công ty đã cố liên lạc, rất có giá trị nếu sau này phát sinh tranh chấp.
Góc người lao động: đừng để mất việc vì sơ suất
Nhớ chính xác ngày hết tạm hoãn. Với tạm hoãn theo thoả thuận, ngày đó ghi trong văn bản. Với nghĩa vụ quân sự, ngày xuất ngũ ghi trong giấy tờ của đơn vị. Đếm 15 ngày từ mốc đó.
Liên lạc trước, không đợi đến hạn. Báo cho công ty biết bạn sẽ quay lại vào ngày nào. Nếu cần thêm thời gian, xin bằng tin nhắn hoặc thư để có dấu vết, đừng chỉ nói miệng với một quản lý.
Có lý do chính đáng thì gửi giấy tờ. Ốm đau, tai nạn, thiên tai khiến bạn không thể có mặt đúng hạn là lý do bạn nên báo ngay kèm giấy tờ. Lý do chính đáng được chứng minh thì việc không có mặt khó bị dùng làm căn cứ chấm dứt.
Không muốn quay lại thì nói rõ. Nếu bạn đã có kế hoạch khác, hãy làm thủ tục nghỉ việc đúng cách thay vì im lặng. Im lặng khiến bạn rơi vào diện bị chấm dứt, còn chủ động nghỉ giúp bạn giữ quan hệ và giấy tờ gọn gàng.
Công ty không nhận lại thì yêu cầu bằng văn bản. Nếu bạn có mặt đúng hạn mà công ty nói vị trí đã có người, hãy đề nghị bằng văn bản và giữ bản sao. Đó là bằng chứng bạn đã thực hiện nghĩa vụ của mình.
Ba kịch bản và hậu quả thường gặp
Bảng dưới tóm tắt các kịch bản phổ biến khi hết thời hạn tạm hoãn, giả định hợp đồng còn thời hạn.
| Kịch bản | Hướng xử lý theo luật | Ghi chú |
|---|---|---|
| Người lao động có mặt trong 15 ngày | Công ty phải nhận lại làm công việc theo hợp đồng | Từ chối không có căn cứ là chấm dứt trái luật |
| Người lao động không có mặt, không có thoả thuận khác | Công ty được đơn phương chấm dứt, không phải báo trước | Vẫn phải thông báo bằng văn bản và quyết toán |
| Hai bên thoả thuận lùi ngày hoặc đổi vị trí | Thực hiện theo thoả thuận | Nên lập văn bản ghi rõ ngày, vị trí, mức lương |
Nếu hợp đồng xác định thời hạn đã hết ngay trong thời gian tạm hoãn, câu chuyện khác đi: hợp đồng có thể đã chấm dứt do hết hạn. Với người tạm hoãn để đi nghĩa vụ quân sự, có quy định riêng bảo vệ quyền lợi khi trở về; trường hợp này nên hỏi cơ quan quản lý lao động hoặc cơ quan quân sự địa phương để được hướng dẫn cụ thể.
Tạm hoãn theo thoả thuận: văn bản nên ghi những gì
Phần lớn tranh cãi khi hết tạm hoãn đến từ một văn bản viết vội, hoặc không có văn bản nào. Với tạm hoãn do hai bên thoả thuận, ví dụ người lao động xin nghỉ không lương một năm để chăm cha mẹ ốm, một văn bản ngắn nên có đủ các ý sau.
- Ngày bắt đầu và ngày kết thúc tạm hoãn, ghi bằng ngày tháng năm cụ thể, không ghi kiểu "khoảng một năm".
- Lý do tạm hoãn, đủ để sau này hai bên cùng hiểu vì sao có khoảng vắng mặt này.
- Trong thời gian tạm hoãn có trả khoản nào không, ai đóng bảo hiểm phần nào nếu hai bên muốn duy trì.
- Vị trí, công việc, mức lương khi quay lại; nếu vị trí có thể thay đổi thì ghi rõ nguyên tắc bố trí.
- Cách hai bên liên lạc trong thời gian tạm hoãn: số điện thoại, thư điện tử, địa chỉ nhận thư, và nghĩa vụ báo khi đổi.
- Người lao động có được làm việc cho nơi khác trong thời gian tạm hoãn hay không, nhất là khi công việc có yếu tố bí mật kinh doanh.
- Điều gì xảy ra nếu một bên muốn kết thúc sớm hơn dự kiến.
Văn bản này có lợi cho cả hai phía. Người lao động có bằng chứng rằng mình vắng mặt có thoả thuận, không phải bỏ việc. Công ty có căn cứ rõ ràng để tính mốc 15 ngày và để áp dụng căn cứ chấm dứt nếu người lao động không quay lại.
Tiền bạc và giấy tờ khi chấm dứt theo căn cứ này
Người bị chấm dứt hợp đồng vì không có mặt sau thời hạn tạm hoãn vẫn có thể được trợ cấp thôi việc nếu đủ điều kiện về thời gian làm việc thường xuyên, vì đây là trường hợp người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt theo căn cứ luật cho phép, không phải sa thải. Thời gian tạm hoãn không được tính là thời gian làm việc để tính trợ cấp, trừ khi có quy định hoặc thoả thuận khác.
Công ty phải thanh toán các khoản liên quan trong thời hạn 14 ngày làm việc kể từ ngày chấm dứt, trừ một số trường hợp được kéo dài nhưng không quá 30 ngày. Công ty cũng phải hoàn tất thủ tục xác nhận thời gian đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và trả lại bản chính giấy tờ nếu đã giữ.
Khoảng thời gian tạm hoãn thường không đóng bảo hiểm xã hội vì không có lương. Người lao động nên kiểm tra quá trình đóng bảo hiểm của mình trên ứng dụng của cơ quan bảo hiểm xã hội để biết chính xác thời gian nào đã được ghi nhận, tránh bất ngờ khi làm thủ tục hưởng chế độ về sau. Nếu có khoản lương, thưởng còn treo từ trước khi tạm hoãn, đây cũng là lúc nên đối chiếu và đề nghị thanh toán dứt điểm.
Câu hỏi thường gặp
Hết tạm hoãn bao lâu thì người lao động phải quay lại làm?
Trong 15 ngày kể từ ngày hết thời hạn tạm hoãn, người lao động phải có mặt tại nơi làm việc, theo Bộ luật Lao động 2019, trừ khi hai bên có thoả thuận khác về ngày quay lại.
Đi nghĩa vụ quân sự về, công ty có được từ chối nhận lại không?
Nếu hợp đồng còn thời hạn, công ty phải nhận lại làm công việc theo hợp đồng khi bạn có mặt đúng hạn, trừ khi hai bên thoả thuận khác. Từ chối không có căn cứ là chấm dứt trái luật.
Công ty chấm dứt vì không quay lại sau tạm hoãn có phải báo trước không?
Không phải báo trước theo Bộ luật Lao động 2019, nhưng công ty vẫn phải thông báo bằng văn bản về việc chấm dứt và thanh toán đầy đủ các khoản trong thời hạn luật định.
Không quay lại đúng hạn vì ốm thì có bị chấm dứt hợp đồng không?
Nếu bạn có lý do chính đáng và báo cho công ty kèm giấy tờ, việc không có mặt khó bị dùng làm căn cứ chấm dứt. Hãy báo càng sớm càng tốt bằng tin nhắn hoặc thư để có dấu vết.
Thời gian tạm hoãn có được tính trợ cấp thôi việc không?
Thường là không, vì trong thời gian tạm hoãn người lao động không làm việc và không nhận lương, trừ khi pháp luật hoặc hai bên có thoả thuận khác. Hãy kiểm tra lại văn bản tạm hoãn đã ký.
Muốn nghỉ hẳn trong lúc đang tạm hoãn thì làm thế nào?
Bạn có thể thoả thuận chấm dứt với công ty hoặc làm thủ tục đơn phương chấm dứt theo đúng thời gian báo trước. Đừng im lặng chờ hết hạn, vì như vậy bạn rơi vào diện bị công ty chấm dứt.