Thời gian làm việc để tính trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm bằng tổng thời gian bạn làm việc thực tế cho công ty, trừ đi thời gian đã tham gia bảo hiểm thất nghiệp và thời gian đã được trả trợ cấp ở lần chấm dứt trước. Phần còn lại mới đem quy ra năm để nhân với tiền lương.
Con số này quyết định phần lớn số tiền, nhưng lại là phần dễ tính sai nhất: người lao động hay quên cộng thử việc, công ty hay trừ nhầm cả những tháng chưa đóng bảo hiểm. Bài đi từng loại khoảng thời gian theo Bộ luật Lao động 2019 và nghị định hướng dẫn đang áp dụng, kèm cách lấy số liệu để tự đối chiếu. Hướng dẫn chi tiết có thể được sửa đổi, nên khi số tiền đáng kể bạn nên kiểm lại văn bản mới nhất.
Công thức gốc: tổng thời gian trừ hai khoảng
Có thể viết gọn thành một phép trừ: thời gian để tính bằng thời gian làm việc thực tế trừ thời gian đã tham gia bảo hiểm thất nghiệp trừ thời gian đã được trả trợ cấp trước đó. Ba vế này có ba nguồn số liệu khác nhau. Vế đầu nằm trong hợp đồng, quyết định tuyển dụng và bảng chấm công của công ty. Vế thứ hai nằm trong dữ liệu đóng bảo hiểm tại cơ quan bảo hiểm xã hội. Vế thứ ba nằm trong hồ sơ những lần chấm dứt trước, nếu bạn từng nghỉ rồi quay lại cùng công ty.
Lý do phải trừ thời gian bảo hiểm thất nghiệp là để tránh trả hai lần cho cùng một rủi ro. Trợ cấp thôi việc ra đời từ trước khi có bảo hiểm thất nghiệp, nhằm đỡ cho người lao động lúc chưa có việc mới. Từ năm 2009, khi bảo hiểm thất nghiệp bắt đầu, phần rủi ro đó chuyển dần sang quỹ, và công ty chỉ còn trả cho những khoảng chưa được quỹ che.
Vì vậy, với người vào làm sau năm 2009 và được đóng bảo hiểm đầy đủ từ ngày đầu, thời gian để tính thường rất ngắn, đôi khi chỉ là vài tháng thử việc. Với người làm lâu năm từ trước đó, hoặc làm ở nơi không đóng bảo hiểm, thời gian để tính có thể dài và số tiền đáng kể.
Những khoảng được cộng vào thời gian làm việc thực tế
Theo hướng dẫn hiện hành, thời gian làm việc thực tế không chỉ là những ngày bạn có mặt ở chỗ làm. Bảng tóm các khoảng hay gặp.
| Khoảng thời gian | Được cộng không | Ghi chú |
|---|---|---|
| Thời gian trực tiếp làm việc | Có | Kể cả qua nhiều hợp đồng nối tiếp với cùng công ty |
| Thời gian thử việc | Có | Hay bị quên vì thử việc không đóng bảo hiểm |
| Thời gian được công ty cử đi học | Có | Cử đi học theo yêu cầu của công ty |
| Nghỉ hưởng chế độ ốm đau, thai sản từ bảo hiểm xã hội | Có | Tính dù trong thời gian đó bạn nhận tiền từ quỹ chứ không nhận lương |
| Nghỉ điều trị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp có được trả lương | Có | Phần công ty trả lương theo luật |
| Nghỉ hằng tuần, nghỉ lễ, phép năm, nghỉ việc riêng có lương | Có | Những ngày nghỉ hưởng nguyên lương |
| Ngừng việc không do lỗi người lao động | Có | Ví dụ công ty dừng sản xuất do mất điện, thiếu nguyên liệu |
| Bị tạm đình chỉ công việc chờ xử lý kỷ luật | Có | Theo hướng dẫn hiện hành |
| Nghỉ không hưởng lương theo thoả thuận, tạm hoãn hợp đồng | Thường không | Đối chiếu văn bản hướng dẫn và thoả thuận cụ thể |
Nếu bạn có một khoảng nghỉ dài không rõ thuộc dòng nào, hãy tìm giấy tờ của khoảng đó: đơn xin nghỉ, quyết định đồng ý, biên bản tạm hoãn. Tên gọi trên giấy tờ là căn cứ để xếp đúng dòng.
Phần bị trừ: thời gian đã tham gia bảo hiểm thất nghiệp
Tháng công ty đã đóng là tháng bị trừ. Số tháng này lấy từ dữ liệu của cơ quan bảo hiểm xã hội, bạn tra được trên ứng dụng của ngành bảo hiểm xã hội hoặc xin xác nhận quá trình đóng. Đừng dựa vào lời nói "công ty đóng đủ từ đầu" mà không kiểm.
Tháng được trả thêm khoản tương đương mức đóng. Có trường hợp người lao động không thuộc diện bắt buộc tham gia, và công ty trả thêm vào lương một khoản tương đương mức đóng bảo hiểm thất nghiệp. Theo hướng dẫn hiện hành, thời gian đó cũng được coi như đã tham gia và bị trừ.
Tháng thuộc diện phải đóng mà công ty không đóng. Đây là chỗ hai phía hay tranh cãi. Bạn không nên tự suy ra cách xử lý; nên hỏi cơ quan quản lý lao động hoặc người làm nghề, vì cùng lúc đó công ty còn nghĩa vụ đóng bù bảo hiểm với chế tài riêng.
Đóng ở công ty khác không bị trừ. Chỉ trừ thời gian tham gia bảo hiểm thất nghiệp khi làm cho chính công ty đang trả trợ cấp. Quá trình đóng ở nơi làm cũ không liên quan đến phép tính với nơi làm hiện tại.
Quy tháng ra năm: làm từng bước
Sau khi trừ, bạn có một con số tính bằng tháng. Bước cuối là quy ra năm để nhân với tiền lương.
- Ghi tổng số tháng còn lại sau khi trừ, ví dụ giả định 41 tháng.
- Chia cho 12 để lấy số năm tròn: 41 tháng là 3 năm và 5 tháng lẻ.
- Xử lý tháng lẻ theo hướng dẫn hiện hành: từ 6 tháng trở xuống tính là nửa năm, trên 6 tháng tính là một năm. Năm tháng lẻ ở đây được tính là nửa năm.
- Cộng lại: thời gian để tính là 3,5 năm.
- Với trợ cấp thôi việc, nhân 3,5 với nửa tháng lương; với trợ cấp mất việc làm, nhân với một tháng lương và so với mức sàn hai tháng.
Ngày lẻ dưới một tháng thường được gộp theo cách tính tháng của công ty trong bảng chấm công. Nếu đúng ngày lẻ đó làm thay đổi kết quả, ví dụ đẩy tháng lẻ từ 6 lên 7, nên hỏi lại cách đếm cụ thể và giữ câu trả lời.
Làm nhiều lần, nghỉ rồi quay lại cùng công ty
Có người làm ba năm, nghỉ, một năm sau quay lại làm tiếp. Lần nghỉ thứ nhất nếu đã được trả trợ cấp thì khoảng ba năm đó đã "dùng" rồi, lần sau không tính lại. Nếu lần nghỉ trước không được trả, chẳng hạn vì nghỉ trái luật hoặc chưa đủ điều kiện, thì cần xem kỹ hồ sơ lần đó trước khi quyết định có cộng vào hay không.
Trường hợp làm qua nhiều hợp đồng nối tiếp, không có khoảng nghỉ, thì thời gian cộng dồn liên tục, kể cả hợp đồng thời vụ ngắn trước khi ký hợp đồng dài. Đây là lý do nên giữ bản sao tất cả hợp đồng, phụ lục, quyết định tuyển dụng từ ngày đầu: đến lúc nghỉ, bản sao đó chứng minh ngày bắt đầu thật.
Phía công ty cũng nên giữ hồ sơ trợ cấp đã trả ở mỗi lần chấm dứt, ghi rõ khoảng thời gian đã tính. Thiếu hồ sơ này, công ty rất khó chứng minh mình đã trả rồi khi người lao động nghỉ lần nữa nhiều năm sau.
Một trường hợp khác hay gặp là chuyển từ hợp đồng cộng tác, hợp đồng dịch vụ sang hợp đồng lao động. Nếu trước đó công việc thực chất là làm theo sự quản lý, điều hành, trả lương theo tháng, thì về bản chất đã là quan hệ lao động dù giấy tờ gọi khác. Khoảng này có được cộng hay không thường phải chứng minh bằng chứng từ trả tiền, lịch làm việc, tin nhắn giao việc, và là loại câu hỏi nên mang tới người làm nghề.
Góc công ty: lập sẵn sổ thời gian cho từng người
Mở một dòng theo dõi cho mỗi người từ ngày đầu. Ghi ngày bắt đầu thử việc, ngày ký từng hợp đồng, tháng bắt đầu đóng bảo hiểm thất nghiệp. Chỉ cần một bảng tính đơn giản, cập nhật khi có thay đổi, là đến lúc chấm dứt không phải lục lại hồ sơ nhiều năm.
Ghi riêng các khoảng nghỉ dài. Nghỉ thai sản, nghỉ ốm dài, nghỉ không lương, tạm hoãn hợp đồng nên có một cột riêng kèm số văn bản nội bộ. Đây là những khoảng hay bị tranh cãi nhất khi tính trợ cấp.
Đối chiếu với dữ liệu bảo hiểm định kỳ. Mỗi năm một lần, so số tháng đã đóng bảo hiểm thất nghiệp của từng người trên dữ liệu cơ quan bảo hiểm với bảng nội bộ. Lệch thì xử lý ngay, vì để lâu sẽ thành nợ đóng và thành tranh chấp khi có người nghỉ.
Đưa bảng thời gian kèm bảng tính khi chấm dứt. Người lao động nhìn thấy ngày bắt đầu, khoảng đã trừ, khoảng còn lại thì tự kiểm được. Một tờ giấy rõ ràng tiết kiệm nhiều buổi giải thích, và là bằng chứng công ty đã tính đúng nếu sau này có người hỏi lại.
Giấy tờ cần gom để tự kiểm thời gian tính
Trước khi ngồi nói chuyện với công ty, bạn nên có trong tay những thứ sau. Thiếu thứ nào thì ghi chú để xin bổ sung.
- Tất cả hợp đồng lao động, phụ lục, quyết định tuyển dụng, kể cả hợp đồng thử việc nếu ký riêng.
- Xác nhận quá trình đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, có thể tra trên ứng dụng của ngành bảo hiểm xã hội.
- Giấy tờ các khoảng nghỉ dài: nghỉ thai sản, nghỉ ốm có giấy của cơ sở khám chữa bệnh, nghỉ không lương có văn bản đồng ý.
- Quyết định cử đi học, quyết định ngừng việc, quyết định tạm đình chỉ công việc nếu từng có.
- Hồ sơ những lần chấm dứt trước với cùng công ty và giấy xác nhận đã nhận trợ cấp nếu có.
- Bảng tính trợ cấp công ty đưa, để đối chiếu từng dòng.
Có đủ giấy tờ, phần lớn chênh lệch được giải quyết ngay trong buổi trao đổi đầu tiên. Thiếu giấy tờ, cả hai bên chỉ còn dựa vào trí nhớ, và tranh luận kéo dài.
Câu hỏi thường gặp
Thời gian thử việc có được tính vào thời gian hưởng trợ cấp thôi việc không?
Có. Theo hướng dẫn hiện hành, thời gian thử việc thuộc thời gian làm việc thực tế. Vì thử việc thường không đóng bảo hiểm thất nghiệp nên khoảng này hầu như luôn nằm trong phần được tính trợ cấp.
Nghỉ thai sản sáu tháng có bị trừ khỏi thời gian tính trợ cấp không?
Thời gian nghỉ hưởng chế độ thai sản theo bảo hiểm xã hội được cộng vào thời gian làm việc thực tế. Còn có bị trừ hay không phụ thuộc khoảng đó có được tính là thời gian tham gia bảo hiểm thất nghiệp hay không, nên bạn kiểm theo dữ liệu đóng.
Tháng lẻ được quy ra năm thế nào?
Theo hướng dẫn hiện hành, sau khi lấy số năm tròn, tháng lẻ từ sáu tháng trở xuống tính là nửa năm, trên sáu tháng tính là một năm. Bạn nên đối chiếu nghị định hướng dẫn mới nhất trước khi chốt con số với công ty.
Đã đóng bảo hiểm thất nghiệp ở công ty cũ thì có bị trừ ở công ty mới không?
Không. Chỉ trừ thời gian tham gia bảo hiểm thất nghiệp khi làm cho chính công ty đang trả trợ cấp. Quá trình đóng ở nơi khác không ảnh hưởng tới phép tính giữa bạn và công ty hiện tại.
Công ty không đóng bảo hiểm thất nghiệp thì thời gian đó tính sao?
Nếu công ty thuộc diện phải đóng mà không đóng, cách xử lý phần thời gian này cần đối chiếu hướng dẫn hiện hành và thường là chỗ tranh chấp. Nên hỏi cơ quan quản lý lao động cấp tỉnh hoặc luật sư, đồng thời yêu cầu công ty đóng bù.
Nghỉ không lương ba tháng có được tính không?
Thời gian nghỉ không hưởng lương theo thoả thuận thường không thuộc thời gian làm việc thực tế. Nếu khoảng nghỉ đó có tên gọi khác như ngừng việc do công ty, kết quả có thể khác, nên xem kỹ văn bản đồng ý nghỉ.