Lương tháng cuối khi nghỉ giữa tháng được tính cho đúng số ngày bạn thật sự làm, theo cách tính lương mà hợp đồng và quy chế lương của công ty đã quy định: thường là lương tháng chia cho số ngày công chuẩn của tháng rồi nhân với số ngày đi làm. Bộ luật Lao động 2019 không đặt ra một công thức chung cho mọi nơi; luật yêu cầu trả đủ, đúng hạn và theo đúng cách đã thoả thuận.
Chỗ hay lệch không nằm ở phép nhân mà ở ba câu hỏi: ngày công chuẩn của tháng là bao nhiêu, phụ cấp nào chia theo ngày còn phụ cấp nào trả trọn, và các khoản tiền ăn, xăng xe, điện thoại tính ra sao khi chỉ làm nửa tháng. Bài đi qua từng câu, kèm ba ví dụ giả định để bạn tự soát bảng lương cuối cùng.
Lương theo tháng: chia cho ngày công chuẩn nào
Phần lớn người làm văn phòng, cửa hàng, nhà xưởng nhận lương theo tháng. Khi nghỉ giữa tháng, lương được chia thành lương một ngày rồi nhân với số ngày làm. Con số chia chính là "ngày công chuẩn", và mỗi công ty có thể chọn một trong hai cách: lấy một con số cố định (ví dụ 26 ngày cho nơi nghỉ chủ nhật) hoặc lấy đúng số ngày làm việc thực tế theo lịch của tháng đó (tháng có 22 ngày làm việc thì chia 22, tháng có 24 thì chia 24).
Hai cách cho kết quả khác nhau, nhất là với nơi nghỉ cả thứ bảy và chủ nhật. Luật không bắt chọn cách nào, nhưng cách đã chọn phải được ghi trong quy chế lương hoặc thoả thuận và áp dụng nhất quán, không phải tháng nào có lợi cho công ty thì dùng cách đó. Người nghỉ việc nên xin xem quy chế lương hoặc hỏi kế toán con số chia, rồi kiểm xem các tháng trước có dùng cùng cách không.
Một chi tiết hay bị bỏ qua: ngày nghỉ lễ, Tết hưởng nguyên lương trong khoảng bạn còn làm cũng được tính là ngày được trả lương. Nếu tháng cuối có ngày lễ rơi trước ngày chấm dứt, ngày đó vẫn phải có trong số ngày được trả, dù bạn không đi làm.
Phụ cấp và các khoản đi kèm: chia theo ngày hay trả trọn
Không có quy tắc chung cho mọi khoản; điều quyết định là hợp đồng và quy chế ghi khoản đó trả theo điều kiện gì. Bảng dưới là cách thường thấy để bạn biết nên hỏi gì, không phải quy định bắt buộc.
| Khoản | Cách tính thường thấy khi nghỉ giữa tháng | Câu nên hỏi kế toán |
|---|---|---|
| Phụ cấp chức vụ, trách nhiệm, độc hại | Chia theo ngày công như lương chính vì gắn với công việc | Phụ cấp này trả theo tháng trọn hay theo ngày làm? |
| Phụ cấp thâm niên | Thường chia theo ngày công | Quy chế có ghi điều kiện làm đủ tháng không? |
| Tiền ăn ca, ăn trưa | Tính theo số ngày đi làm thực tế hoặc số suất đã ăn | Tiền ăn trả bằng tiền hay bằng suất, tính theo ngày nào? |
| Xăng xe, điện thoại khoán | Tuỳ quy chế: chia theo ngày hoặc trả trọn nếu đã làm quá nửa tháng | Khoản khoán có điều kiện tối thiểu ngày làm không? |
| Chuyên cần | Thường gắn điều kiện đi làm đủ tháng, nghỉ giữa tháng dễ không đạt | Nghỉ việc theo kế hoạch có bị coi là vắng mặt không? |
| Hỗ trợ nhà ở, gửi trẻ | Tuỳ chính sách, nhiều nơi chia theo ngày | Chính sách ghi trả theo tháng hay theo ngày? |
Nếu quy chế im lặng, cách hợp lý nhất là làm như các tháng trước đối với người vào làm hoặc nghỉ phép không lương giữa tháng: công ty đã từng chia phụ cấp theo ngày cho người mới vào thì cũng nên chia theo ngày cho người nghỉ, không nên cắt hẳn.
Ví dụ giả định: ba cách nghỉ, ba cách tính
Ví dụ giả định 1, lương tháng, ngày công chuẩn cố định 26. Lương theo hợp đồng 9 triệu đồng, phụ cấp trách nhiệm 1 triệu đồng chia theo ngày. Bạn làm đến hết ngày 14, đi làm 12 ngày. Lương một ngày là 10 triệu chia 26, khoảng 384.600 đồng; nhân 12 ngày được khoảng 4,6 triệu đồng. Tiền ăn trưa 30.000 đồng một suất, 12 suất là 360.000 đồng. Tổng trước khi trích bảo hiểm và thuế khoảng 4,98 triệu đồng.
Ví dụ giả định 2, lương tháng, ngày công theo lịch thực tế. Cùng mức lương nhưng công ty nghỉ thứ bảy, chủ nhật và tháng đó có 22 ngày làm việc. Bạn làm 10 ngày. Lương một ngày là 10 triệu chia 22, khoảng 454.500 đồng; 10 ngày được khoảng 4,55 triệu đồng. Ở đây số ngày làm ít hơn ví dụ 1 nhưng lương một ngày cao hơn, vì con số chia nhỏ hơn.
Ví dụ giả định 3, lương theo sản phẩm. Thợ may nhận lương theo sản phẩm, nửa tháng cuối may được 420 sản phẩm đạt, đơn giá ghi trong bảng đơn giá là 12.000 đồng. Lương phần này là 5,04 triệu đồng. Không có chuyện chia cho ngày công chuẩn; điều cần kiểm là số sản phẩm được nghiệm thu và đơn giá có đổi trong tháng không. Hàng dở dang trên chuyền ngày cuối nên được ghi lại bằng biên bản để tính đúng.
Làm thêm giờ, làm đêm và ngày nghỉ trong tháng cuối
Giờ làm thêm vẫn phải trả đủ. Những giờ làm thêm đã được ghi nhận trong tháng cuối được trả theo mức làm thêm mà Bộ luật Lao động 2019 quy định cho ngày thường, ngày nghỉ hằng tuần và ngày lễ, Tết; nếu hợp đồng hay quy chế trả cao hơn thì theo mức cao hơn. Việc nghỉ việc không làm mất các giờ này.
Làm đêm có phần trả thêm. Ca đêm được trả thêm so với ca ngày theo mức tối thiểu của luật. Người làm theo ca nên đối chiếu số ca đêm trong tháng cuối với lịch phân ca, vì đây là khoản hay bị gộp nhầm.
Nghỉ bù chưa kịp nghỉ. Nếu công ty bố trí nghỉ bù thay cho trả tiền làm thêm mà bạn chưa kịp nghỉ trước ngày chấm dứt, những giờ đó nên được quy ra tiền. Cách quy đổi cần dựa trên thoả thuận nghỉ bù đã có, nên giữ tin nhắn, email xác nhận giờ làm thêm.
Ngày phép năm còn lại tách riêng. Phép năm chưa nghỉ không cộng vào ngày công tháng cuối mà tính thành một khoản riêng. Gộp chung dễ làm sai cả hai con số, nhất là khi hai khoản dùng hai mức lương căn cứ khác nhau.
Tự kiểm bảng lương tháng cuối trong mười phút
Khi nhận bảng lương cuối, đi lần lượt theo các bước sau. Bạn chỉ cần hợp đồng, phụ lục lương gần nhất và bảng chấm công của tháng.
- Đối chiếu số ngày công trên bảng với lịch đi làm thật, gồm cả ngày lễ hưởng lương trước ngày chấm dứt và ngày nghỉ phép năm đã được duyệt trong tháng.
- Hỏi con số chia (ngày công chuẩn) và kiểm nó có giống các tháng trước không.
- Kiểm mức lương dùng để tính là mức trong phụ lục mới nhất, không phải mức cũ trước lần tăng lương gần nhất.
- Xem từng phụ cấp: khoản nào chia theo ngày, khoản nào bị cắt, đối chiếu với quy chế.
- Cộng giờ làm thêm, ca đêm, nghỉ bù chưa nghỉ; so với xác nhận làm thêm bạn đang giữ.
- Xem các khoản trích: bảo hiểm bắt buộc phần người lao động, thuế thu nhập cá nhân nếu có, đoàn phí nếu bạn là đoàn viên. Khoản trích lạ không có căn cứ thì hỏi ngay.
- Ghi chênh lệch ra một danh sách ngắn kèm con số bạn tính, gửi kế toán bằng tin nhắn hoặc email trước khi ký bảng quyết toán.
Góc chủ doanh nghiệp nhỏ: tránh tranh cãi về lương cuối
Ghi cách tính vào quy chế. Hộ kinh doanh, quán ăn, tiệm nhỏ thường trả lương "theo thoả thuận miệng". Đến lúc có người nghỉ giữa tháng thì không ai nhớ đã nói chia 26 hay chia 30. Một trang quy chế lương ghi ngày công chuẩn, khoản nào chia theo ngày, khoản nào có điều kiện là đủ để tránh phần lớn tranh cãi.
Đừng dùng tiền chuyên cần làm công cụ phạt. Cắt chuyên cần vì người lao động nghỉ việc theo kế hoạch, đã báo trước đúng luật, dễ bị coi là phạt trá hình. Luật cấm phạt tiền, cắt lương thay cho xử lý kỷ luật lao động.
Chấm công rõ ràng ngay từ đầu. Bảng chấm công có chữ ký xác nhận hằng tuần hoặc hằng tháng giúp chủ quán chứng minh số ngày làm khi bị thắc mắc. Không có bảng chấm công, lời khai của người lao động thường được xem xét cùng các dấu vết khác như tin nhắn phân ca.
Trả bằng chuyển khoản kèm bảng kê. Chi tiền mặt không có phiếu chi ký nhận là tự đặt mình vào thế khó chứng minh đã trả. Chuyển khoản với nội dung ghi tháng lương và gửi kèm bảng kê từng dòng là cách gọn nhất.
Khi bảng lương cuối có chênh lệch
Chênh lệch nhỏ do cách chia ngày công thường được giải quyết bằng một cuộc trao đổi với kế toán, kèm bảng chấm công và quy chế lương. Bạn nên nói bằng con số: "theo quy chế tháng trước chia 26, tháng này lại chia 30, chênh khoảng 600.000 đồng" sẽ được xử lý nhanh hơn nhiều so với "lương em sao ít vậy".
Nếu công ty giữ cách tính khác với cách đã dùng nhất quán trước đó, bạn có thể ghi rõ trong bảng quyết toán là khoản lương tháng cuối còn chưa thống nhất, ký nhận phần đã nhận và đề nghị trả lời bằng văn bản. Đừng ký câu "đã nhận đủ, không còn thắc mắc" khi bạn vẫn còn thắc mắc.
Khi số tiền không lớn nhưng hai bên vẫn không thống nhất, hoà giải viên lao động là lối đi ít tốn kém trước khi nghĩ tới toà. Hạn thanh toán 14 ngày làm việc vẫn chạy trong lúc trao đổi, nên phần không tranh cãi công ty vẫn phải trả đúng hạn, không được giữ lại cả khoản chờ giải quyết phần còn lại.
Câu hỏi thường gặp
Nghỉ ngày 1 đầu tháng thì có lương tháng đó không?
Nếu hợp đồng chấm dứt vào ngày 1 và bạn làm ngày đó thì được trả lương một ngày. Nếu ngày chấm dứt là ngày cuối tháng trước thì tháng mới không phát sinh lương. Vì vậy ngày chấm dứt ghi trên quyết định quan trọng hơn ngày bạn mang đồ về nhà.
Công ty chia lương cho 30 ngày có sai không?
Luật không cấm chia cho 30, nhưng cách tính phải được ghi trong quy chế hoặc thoả thuận và áp dụng nhất quán. Chia 30 rồi nhân với số ngày đi làm (không tính ngày nghỉ hằng tuần) sẽ làm lương ngày thấp đi, người lao động thiệt; nếu quy chế ghi chia 30 thì phải nhân với số ngày lịch tương ứng.
Đang nghỉ phép năm thì ngày nghỉ đó có tính lương tháng cuối không?
Có. Ngày nghỉ phép năm đã được duyệt là ngày nghỉ hưởng nguyên lương, nên được tính như ngày làm trong bảng lương tháng cuối. Phần phép còn lại chưa nghỉ thì tính riêng thành khoản tiền phép năm chưa nghỉ, không cộng vào ngày công.
Tiền ăn trưa có bị trừ khi nghỉ giữa tháng không?
Tiền ăn thường tính theo số ngày đi làm hoặc số suất thực tế, nên nghỉ giữa tháng thì chỉ nhận cho những ngày đã làm. Nếu quy chế ghi tiền ăn là khoản cố định theo tháng không gắn điều kiện ngày làm, bạn có thể đề nghị nhận đủ theo đúng chữ của quy chế.
Lương tháng cuối có phải đóng bảo hiểm không?
Tháng cuối vẫn có thể phải đóng bảo hiểm bắt buộc tuỳ số ngày làm và ngày chấm dứt, theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội đang áp dụng. Quy tắc tháng nào phải đóng khi làm không trọn tháng có thể thay đổi theo văn bản hướng dẫn, nên đối chiếu với cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc kế toán.
Lương theo doanh số mà khách thanh toán sau ngày nghỉ thì sao?
Phụ thuộc chính sách lương doanh số ghi điều kiện gì: tính khi ký hợp đồng bán, khi giao hàng hay khi khách trả tiền. Đó là câu chuyện của khoản hoa hồng dở dang, cần đọc đúng văn bản chính sách và giữ danh sách giao dịch bạn đã thực hiện trước ngày cuối.