Khi người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động mà không báo trước đủ thời hạn luật quy định, Bộ luật Lao động 2019 buộc họ trả một khoản tiền tương ứng với tiền lương theo hợp đồng trong những ngày không báo trước. Nhưng đó chưa phải toàn bộ câu chuyện: vì luật định nghĩa chấm dứt trái luật là chấm dứt không đúng các quy định về căn cứ và thời hạn báo trước, việc báo trước thiếu ngày có thể kéo cả quyết định vào nhóm trái luật, với đầy đủ các hậu quả khác.
Nhiều chủ doanh nghiệp nhỏ nghĩ báo trước là chuyện hình thức: có lý do chính đáng thì cho nghỉ luôn, trả thêm ít ngày lương là xong. Nhiều người lao động cũng nghĩ thiếu vài ngày báo trước thì chỉ đòi được vài ngày lương. Bài này giải thích vì sao cả hai cách nghĩ đó có thể sai, và cách tính cụ thể.
Việc đếm ngày báo trước, ngày làm việc hay ngày lịch, là một chủ đề riêng. Ở đây chỉ dùng các mốc khi cần và đối chiếu quy định hiện hành.
Thời hạn báo trước phía công ty theo loại hợp đồng
Bảng dưới tóm các mốc thời hạn báo trước khi người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt theo Bộ luật Lao động 2019. Ngành nghề đặc thù có thể có quy định riêng.
| Trường hợp | Thời hạn báo trước tối thiểu | Ghi chú |
|---|---|---|
| Hợp đồng không xác định thời hạn | Ít nhất 45 ngày | Áp cho phần lớn nhân viên lâu năm |
| Hợp đồng xác định thời hạn từ 12 đến 36 tháng | Ít nhất 30 ngày | |
| Hợp đồng xác định thời hạn dưới 12 tháng | Ít nhất 3 ngày làm việc | |
| Người lao động ốm đau, tai nạn điều trị lâu chưa hồi phục (theo các mốc luật đặt ra) | Thời hạn ngắn hơn theo luật | Đối chiếu quy định cụ thể |
| Không có mặt sau thời hạn tạm hoãn hợp đồng; tự ý bỏ việc từ 5 ngày làm việc liên tục không lý do chính đáng | Không phải báo trước | Vẫn cần chứng minh căn cứ |
Báo trước được tính từ ngày người lao động nhận được thông báo, không phải ngày công ty ký văn bản. Một thông báo ký ngày mùng 1 nhưng giao ngày mùng 10 thì thời hạn bắt đầu từ ngày mùng 10.
Thông báo phải là thông báo về việc chấm dứt, có nêu ngày chấm dứt dự kiến. Những lời bóng gió kiểu "công ty đang tính chuyện nhân sự" không phải là báo trước.
Tiền bù cho những ngày thiếu
Khoản tiền này được tính đơn giản: lấy tiền lương theo hợp đồng quy đổi ra ngày, nhân với số ngày còn thiếu so với thời hạn báo trước. Ví dụ giả định: hợp đồng không xác định thời hạn, công ty chỉ báo trước 15 ngày thay vì 45 ngày, thiếu 30 ngày; tiền lương theo hợp đồng 9 triệu đồng mỗi tháng thì khoản bù vào khoảng một tháng lương, tuỳ cách quy đổi ngày.
Cách quy đổi lương ngày nên dựa vào quy chế lương của công ty và cách đếm ngày đã dùng cho thời hạn báo trước. Khi thời hạn được tính theo ngày lịch, việc quy đổi theo ngày lịch cho nhất quán là hợp lý; khi thời hạn tính theo ngày làm việc, quy đổi theo ngày làm việc. Hai bên nên dùng chung một cách và ghi vào bảng tính.
Khoản bù này độc lập với tiền lương những ngày người lao động đã thực làm trong thời gian báo trước. Nếu công ty báo trước 15 ngày và người lao động làm đủ 15 ngày đó, họ nhận lương 15 ngày đã làm cộng với khoản bù cho 30 ngày thiếu.
Chiều ngược lại cũng có quy định tương tự: người lao động nghỉ không báo trước đủ ngày phải trả công ty khoản tiền lương tương ứng những ngày không báo trước, cùng các nghĩa vụ khác của việc nghỉ trái luật. Luật giữ sự cân xứng giữa hai bên ở điểm này.
Thiếu báo trước có làm cả quyết định thành trái luật không
Đây là điểm quan trọng nhất mà nhiều người bỏ qua. Bộ luật Lao động 2019 định nghĩa đơn phương chấm dứt hợp đồng trái luật là trường hợp chấm dứt không đúng các quy định về quyền đơn phương chấm dứt của hai bên, trong đó có quy định về thời hạn báo trước. Đọc theo câu chữ, một quyết định có căn cứ đúng nhưng báo trước thiếu ngày vẫn thuộc nhóm trái luật.
Hệ quả là công ty không chỉ phải trả tiền những ngày thiếu, mà có thể phải gánh cả nhóm nghĩa vụ của chấm dứt trái luật: nhận lại người lao động, trả tiền lương và đóng bảo hiểm cho những ngày không được làm việc, trả thêm ít nhất hai tháng tiền lương theo hợp đồng. Khoản tiền những ngày không báo trước được luật nêu thêm vào nhóm đó, không thay cho nhóm đó.
Trong thực tế giải quyết tranh chấp, cách áp dụng có thể khác nhau tuỳ tình tiết, chẳng hạn khi số ngày thiếu rất ít và căn cứ chấm dứt rất rõ. Nhưng chủ doanh nghiệp không nên dựa vào khả năng được xem xét nhẹ tay. Cách an toàn là coi thời hạn báo trước là điều kiện bắt buộc của việc chấm dứt, ngang với căn cứ.
Với người lao động, điều này có nghĩa là đừng vội chấp nhận chỉ một khoản tiền bù ngày thiếu như thể đó là tất cả. Nếu muốn tiếp tục làm việc, bạn có cơ sở để đặt vấn đề quyết định chấm dứt không đúng luật. Nếu không muốn tiếp tục, bạn có cơ sở để thương lượng các khoản lớn hơn. Hãy hỏi người làm nghề trước khi chọn.
Trả lương thay báo trước: được không
Thói quen phổ biến. Nhiều nơi cho nhân viên nghỉ ngay và trả thêm một tháng lương "thay cho báo trước". Cách làm này nhanh gọn, tránh để người sắp nghỉ ở lại văn phòng thêm một tháng.
Luật không có cơ chế đơn phương "mua" thời hạn báo trước. Bộ luật Lao động 2019 không cho phép công ty đơn phương thay thời hạn báo trước bằng tiền để biến một quyết định cho nghỉ ngay thành hợp lệ. Tiền những ngày không báo trước là hậu quả của việc vi phạm, không phải lựa chọn hợp pháp thay thế.
Có thể làm qua thoả thuận. Nếu người lao động đồng ý nghỉ sớm và hai bên ký thoả thuận chấm dứt, kèm khoản hỗ trợ, thì đó là chấm dứt theo thoả thuận, không còn là đơn phương. Thoả thuận phải tự nguyện thật, không được ép ký.
Cho nghỉ ở nhà nhưng vẫn trả lương đủ thời hạn báo trước. Một số công ty giao thông báo, cho người lao động không phải đến làm trong thời gian báo trước nhưng vẫn trả đủ lương và giữ quan hệ lao động đến ngày chấm dứt. Cách này giữ được thời hạn báo trước về hình thức; hai bên nên ghi rõ thoả thuận bằng văn bản.
Người lao động nên đọc kỹ. Nếu được đưa một văn bản ghi "thoả thuận chấm dứt" kèm tiền thay báo trước, hãy biết rằng ký vào đó là đồng ý chấm dứt theo thoả thuận và khó quay lại đặt vấn đề trái luật.
Góc người lao động: khi nhận thông báo thiếu ngày
Nếu bạn nhận được thông báo cho nghỉ với thời hạn ngắn hơn luật quy định, những việc sau giúp bạn giữ quyền lựa chọn.
- Ghi lại ngày nhận thông báo và giữ bản thông báo, ảnh chụp, thư điện tử.
- Đối chiếu loại hợp đồng của mình để biết thời hạn báo trước tối thiểu là bao nhiêu.
- Không ký văn bản "thoả thuận" hoặc "tự nguyện nghỉ" trong lúc chưa rõ quyền lợi.
- Trả lời bằng văn bản rằng thời hạn báo trước chưa đủ và đề nghị công ty xem xét lại hoặc nêu phương án giải quyết.
- Tiếp tục làm việc đến ngày cuối ghi trong thông báo, trừ khi công ty không cho; nếu bị ngăn không cho làm, ghi lại ngày đó.
- Cân nhắc mục tiêu: muốn ở lại, hay muốn nhận đủ các khoản và đi. Hai mục tiêu dẫn tới hai cách thương lượng khác nhau.
Góc công ty: sửa sớm khi lỡ báo thiếu
Nếu nhận ra đã báo trước không đủ ngày trước khi ngày chấm dứt đến, công ty vẫn còn cơ hội sửa với chi phí thấp.
- Ra văn bản điều chỉnh lùi ngày chấm dứt cho đủ thời hạn báo trước, tính từ ngày người lao động nhận thông báo đầu tiên.
- Trả đủ lương cho thời gian báo trước được kéo dài, dù có bố trí cho người lao động làm việc hay không.
- Nếu ngày chấm dứt đã qua, cân nhắc đề nghị thoả thuận với người lao động, có khoản hỗ trợ hợp lý, trước khi họ đưa vụ việc ra hoà giải.
- Lập mẫu thông báo nội bộ có ô tự kiểm loại hợp đồng và thời hạn báo trước tương ứng để lần sau không lặp lại.
Sửa sớm không xoá được sai sót đã xảy ra, nhưng làm cho thiệt hại của người lao động gần như bằng không: họ vẫn có đủ thời gian chuẩn bị và vẫn được trả lương. Khi đó khả năng vụ việc trở thành tranh chấp giảm đi rất nhiều, và nếu có tranh chấp thì thiện chí sửa sai của công ty cũng là một tình tiết được xem xét.
Với hộ kinh doanh có vài nhân viên, sai sót kiểu này thường do chủ tự làm theo thói quen "báo trước một tuần là đủ". Ghi bảng thời hạn ở đầu bài vào sổ tay quản lý là cách rẻ nhất để tránh lặp lại.
Ví dụ giả định: cùng một quyết định, hai cách kết thúc
Ví dụ giả định để thấy chỗ khác biệt giữa "chỉ trả tiền ngày thiếu" và "chấm dứt trái luật". Mọi con số chỉ để minh hoạ.
- Dữ kiện: anh D làm hợp đồng không xác định thời hạn, tiền lương theo hợp đồng 10 triệu đồng mỗi tháng. Công ty có căn cứ cho nghỉ vì anh D thường xuyên không hoàn thành công việc theo quy chế đánh giá đã ban hành đúng thủ tục, nhưng chỉ báo trước 15 ngày thay vì ít nhất 45 ngày.
- Cách nhìn thứ nhất: công ty cho rằng chỉ thiếu thủ tục, đề nghị trả tiền lương cho 30 ngày báo trước còn thiếu, khoảng một tháng lương, và coi như xong.
- Cách nhìn thứ hai: anh D cho rằng việc chấm dứt là trái luật vì sai thời hạn báo trước, yêu cầu nhóm nghĩa vụ đầy đủ: tiền lương và bảo hiểm cho những ngày không được làm việc, khoản trả thêm ít nhất 20 triệu đồng, cùng tiền những ngày không báo trước.
- Khoảng cách giữa hai cách nhìn có thể lên tới vài chục triệu đồng, tuỳ thời gian từ ngày chấm dứt đến khi giải quyết xong.
- Lối ra hợp lý: công ty thừa nhận sai thời hạn, đề nghị hai bên ký thoả thuận chấm dứt với khoản hỗ trợ tương xứng, hoặc nhận lại anh D rồi làm lại thủ tục cho nghỉ với đủ thời hạn báo trước nếu căn cứ vẫn còn. Anh D cân nhắc giữa việc nhận một khoản rõ ràng ngay và việc kéo dài tranh chấp.
Bài học cho chủ doanh nghiệp: chính căn cứ đúng cũng không cứu được một quyết định sai thời hạn. Bài học cho người lao động: đừng nhìn số ngày thiếu để đoán mức quyền lợi của mình.
Câu hỏi thường gặp
Công ty báo trước thiếu vài ngày thì chỉ phải trả tiền mấy ngày đó thôi phải không?
Không hẳn. Theo Bộ luật Lao động 2019, chấm dứt không đúng quy định về thời hạn báo trước thuộc nhóm đơn phương chấm dứt trái luật. Ngoài tiền những ngày không báo trước, công ty có thể phải gánh cả các nghĩa vụ khác như nhận lại, trả lương bù và khoản trả thêm ít nhất hai tháng.
Báo trước bằng tin nhắn có được không?
Luật yêu cầu thông báo, và trên thực tế văn bản giấy hoặc thư điện tử có giá trị chứng minh tốt hơn. Tin nhắn có thể dùng làm chứng cứ về thời điểm thông báo nếu nội dung đủ rõ về việc chấm dứt và ngày chấm dứt. Công ty nên dùng văn bản có ký nhận.
Thời gian báo trước tính từ ngày ký hay ngày nhận thông báo?
Thời hạn báo trước có ý nghĩa khi người lao động biết việc chấm dứt, nên thực tế thường tính từ ngày người lao động nhận được thông báo. Vì vậy công ty nên giao trực tiếp có ký nhận hoặc gửi qua kênh có xác nhận đã nhận.
Được trả thêm một tháng lương để nghỉ ngay thì có nên nhận không?
Nếu bạn ký văn bản thoả thuận chấm dứt kèm khoản đó, đó là chấm dứt theo thoả thuận và bạn khó quay lại đặt vấn đề trái luật. Nếu công ty đơn phương cho nghỉ ngay và chỉ trả một tháng, bạn có thể có quyền đòi nhiều hơn. Hãy cân nhắc và hỏi người làm nghề trước khi ký.
Hợp đồng dưới 12 tháng thì báo trước bao lâu?
Theo Bộ luật Lao động 2019, khi người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng xác định thời hạn dưới 12 tháng, thời hạn báo trước tối thiểu là 3 ngày làm việc. Ngành nghề đặc thù có thể có quy định riêng, nên đối chiếu văn bản hiện hành.
Công ty có thể cho nghỉ ở nhà trong thời gian báo trước không?
Có thể, nếu công ty vẫn trả đủ lương và giữ quan hệ lao động đến ngày chấm dứt ghi trong thông báo. Hai bên nên ghi rõ bằng văn bản để tránh hiểu nhầm là đã cho nghỉ ngay. Người lao động vẫn có các nghĩa vụ như bảo mật trong thời gian này.